Дүлий ТӨР

Tweet

Дүлий ТӨР

2024-11-06

“Төр иргэдийнхээ, ахмадуудынхаа, эрдэмтдийнхээ үгийг сонсох хэрэгтэй” гэж ярих хүн олон. Гэвч манай шийдвэр гаргах

түвшинд ажиллаж буй хүмүүс бусдын үгийг сонсохоосоо сонсохгүй нь их.

Бусдаас үг авах дургүй, би төвтэй, бүгдийг мэддэг сайд, дарга, УИХ ын гишүүн олон. Тэдэнд ганцхан тохиолдолд л иргэд, олон нийтийн үг чухал. Тэр нь намайг, манай нам, засгийг шүүмжлэх вий гэсэн айдас. Улс оронд хэчнээн чухал асуудал байсан ч хувь улстөрчийнх нь болоод нам, засгийнх нь нэр хүндэд халтай бол нэр хүндээ улс орны эрх ашгаас ч дээгүүр тавьж, шүүмжлэхээс айж шийдвэр гаргахгүй суух нь ч бий.

Иргэдийнхээ үгийг сонсдоггүй юм аа гэхэд тэдэнд заавал сонсох, үгийг нь авах ёстой хүмүүс, байгууллага гэж бий. Тухайлбал, УИХ-ын хувьд жил бүр улсын төсөв, төсвийн хүрээний мэдэгдлийг хэлэлцэхдээ Үндэсний аудитын газар, Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг сонсож, зөв шийдвэр гаргахдаа ашиглах учиртай. Гэвч жилийн жилд Үндэсний аудитын газрын дүгнэлтийг ёс төдий сонсоод л өнгөрдөг. Үндэсний аудитын газрын даргыг УИХ-аас томилдог учир тус газрын дарга ч ийм л байх ёстой гэсэн шиг таг чимээгүй. “Дүгнэлт гаргасан уу гаргасан, танилцуулсан уу, танилцуулсан” гээд л болоо.

Ажилчдынх нь хүч хөдөлмөр, цаг заваа зарцуулан байж судлан боловсруулсан дүгнэлтийг нь УИХ ашиглах, ашиглахгүй нь Үндэсний аудитын газрын даргад хамаагүй. Тэр хүн ажилчдынхаа гаргаж өгсөн дүгнэлтийг УИХ-ын чуулганы танхимд унших л үүрэгтэй.

Хүлээж авч байгаа УИХ нь ч сонсоод л өнгөрсөөр өнөөдрийг хүрлээ. Уг нь УИХ Үндэсний аудитын газраас олж илрүүлсэн алдаа дутагдлыг засах, санал зөвлөмж, анхааруулгыг нь хүлээж авах учиртай. Гэвч өөрсдөөсөө өөр том даргагүй УИХ ын гишүүд үл тоосоор л байна. УИХ ийнхүү мэргэжлийн байгууллагынхаа дүгнэлтийг тоож авч хэлэлцдэггүй ч нэмээд ийм бүтэц бий болгоод байгаа нь гайхмаар.

УИХ 2023 онд Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулж Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийг байгуулсан. Төсвийн тогтвортой байдлыг хангах, санхүү, төсвийн зохистой удирдлагыг хэрэгжүүлэх, ил тод байдлыг хангах, хариуцлагатай байх зарчмуудыг хэрэгжүүлэх зорилгоор УИХ байнгын, орон тооны мэргэжлийн институци болох Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн гишүүдийг ажиллуулахаар томилж хуульчилсан юм. УИХ томилгооны сонсгол зохион байгуулж Н.Энхбаяр даргатай Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийг дараах бүрэлдэхүүнтэйгээр байгуулсан.

1. Н.Энхбаяр,

2. Ж.Дэлгэрсайхан,

3. Н.Ууганбаатар,

4. А.Энхбат,

5. Р.Рэнцэнбазар,

6. Л.Гангэрэл,

7. Л.Отгонтуяа

Тус зөвлөл өнгөрсөн нэгдүгээр сараас ажиллаж эхэлсэн юм. Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл нь дунд хугацааны төсвийн хүрээний мэдэгдэл болон төсвийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэх үед шаардлагатай мэргэжлийн зөвлөмж, дүгнэлтийг гаргах чиг үүрэгтэй. Мөн үйл ажиллагаа нь хараат бус, бие даасан байх шаардлагатай. Уг зөвлөл нь чиг үүрэг чиглэлийнхээ дагуу төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн тодотгол, 2025 оны төсвийн төсөлд дүгнэлт гаргаад байна. Харамсалтай нь, тэдний дүгнэлтийг УИХ яг Үндэсний аудитын газрын дүгнэлтийн адил эхний жилээс нь л үл ойшоож байна. Өнгөрсөн наймдугаар сард УИХ төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн хэлэлцэхдээ тогтвортой тодотголыг Төсвийн байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг үл тоосон юм. Тус зөвлөлөөс төсвийн төсөөллөө ойр ойрхон өөрчлөөд байх нь буруу гэсэн дүгнэлт гаргаад байлаа. Үндэсний аудитын газар ч ялгаагүй адил утга, агуулгатай дүгнэлт гаргасан байв. Хоёр байгууллага мэргэжлийн нь хэлээд байхад үл тоож, үгийг нь авахгүйгээр төсвийн хүрээний мэдэгдэлдээ өөрчлөлт оруулж, төсвийн тодотголоо баталчихсан. УИХ ийнхүү дүгнэлтийг нь үл тоогоод зогсохгүй бүр Сангийн сайд нь “Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл улстөржсөн өнгө аястай дүгнэлт оруулж ирлээ” гээд сууж байх жишээний. Сангийн сайдын хэлсэн шиг улстөржсөн, буруу дүгнэлт гаргасан байж болох ч хоёрын хоёр мэргэжлийн байгууллага нь хоёул буруу дүгнэлт гаргана гэж байх уу?

УИХ энэ удаад ч мөн Үндэсний аудитын газар, Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлөөс 2025 оны төсвийн төсөлд хийсэн дүгнэлтийг нь үл ойшоож байна.

“Нүүрсний үнэ унаж байгаа энэ үед хэтэрхий өндөр орлого олно гэж төлөвлөх нь буруу” хэмээн дүгнээд байгаа юм. Мөн эдийн засгийн өсөлт Засгийн газрын төсөөлж байгаа шиг найман хувьд хүрэхгүй гэдгийг бусад судалгааны байгууллага ч хэлж байгаа.

Дүлий ТӨР УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням

"Хоёр сар хүрэхгүй хугацааны өмнө төсвийн тодотгол хэлэлцэн баталсан. Тухайн үед Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлөөс гаргасан дүгнэлтийг нарийвчлан хэлэлцэх санал гаргасан боловч “Шинэ засаг байгуулагдлаа, хүмүүс цалингаа авч чадахгүй болох нь. Яаралтай батлахгүй бол болохгүй нь, чуулган сунах нь” гэж хүчилсээр байгаад тодотголоо шууд баталсан. Харин одоо 2025 оны төсвийн төслийг хэлэлцэхдээ Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг нэг бүрчлэн яримаар байна."

Үндэсний аудитын газар болон Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл Засгийн газраас өргөн барьсан 2025 оны төсвийн төслийг дүгнэхдээ орлогоо хэтэрхий өөдрөгөөр төсөөлсөн байна гэдгийг онцолсон. “Нүүрсний үнэ унаж байгаа энэ үед хэтэрхий өндөр орлого олно гэж төлөвлөх нь буруу” хэмээн дүгнээд байгаа юм. Мөн эдийн засгийн өсөлт Засгийн газрын төсөөлж байгаа шиг найман хувьд хүрэхгүй гэдгийг бусад судалгааны байгууллага ч хэлж байгаа. Гэтэл УИХ өнөөх л сурсан зангаараа дүлий царайлж, Үндэсний аудитын газар, Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг үл тоон урагшилсаар байна.

УИХ-ын гишүүн Б.Заяабал

"Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл гэсэн мэргэжлийн багийг УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны дэргэд ажиллуулж байхаар болсон. Энэ мэргэжлийн бүтэц төсвийн төсөл, төсвийн хүрээний мэдэгдэлд дүгнэлтээ ирүүлж байгаа. Гэтэл УИХ энэ дүгнэлтийг нь ойшоож анхаарахгүй яваад байх юм. Төсөв, төсвийн хүрээний мэдэгдэл хэлэлцэхээсээ өмнө эхлээд Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дүгнэлтийг хэлэлцдэг болох хэрэгтэй. Хуульд өөрчлөлт оруулж ийм дэгтэй болмоор байна."

Ийнхүү төсвийн тогтвортой байдлыг хангах, төсөв санхүүгийн оновчтой, зөв бодлого хэрэгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой гэж үзсэн бүтцээ УИХ байгуулагдаад нэг жил ч болоогүй байхад нь үгүйсгэж эхэллээ. Ийм атлаа татвар төлөгчдийн мөнгийг их хэмжээгээр гадагш нь урсгаж зөвлөх үйлчилгээ авдаг төртэй болов, бид.

Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл