Түрээслэгч Д.Баянцагаан: Урт цагааны газрын маргааны ард томоохон луйвар явж байна

2011-04-18

“Уртцагаан” худалдааны төвийн барилга чанарын шаардлага хангахгүй байгаа тул нураах гэж байгаа тухай

мэдээлэх болсон. Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ үүний ард томоохон бизнес явж байгаа хэмээн тус барилгын түрээслэгчид үзэж байна.

Түрээслэгчдийн төлөөлөл болгож иргэн Д.Баянцагаантай ярилцлаа.

-Уртцагааны барилгыг нураах талаар мэргэжлийн байгууллагаас албан ёсоор дүгнэлт гарсан юм уу. Үнэхээр энэ барилга чанарын шаардлага хангахгүй байна уу?

-Уртцагаан худалдааны төвийн барилгыг нураах талаар Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газар болон бусад холбогдох газруудаас албан ёсны шийдвэр гараагүй байхад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр худал мэдээлэл цацсан. Ингэж ор үндэсгүй илт худлаа мэдээлэл цацаж, тус барилгад үйл ажиллагаагаа явуулдаг олон зуун түрээслэгч нарыг хагаралдуулж, үл ойлголцолд хүргэж байгаа юм.

Энэ бүхний цаана хэдэн эрх мэдэлтэн, тус барилгын газарт шунаж, ийм ор үндэсгүй мэдээлэл гаргасан. Чанарын хувьд гэвэл өнөөдөр Урт цагаан шиг чанартай барилга нийслэлд байхгүй. Хэдийгээр 1962 онд ашиглалтад орсон гэдэг ч барилгын суурь болон хана маш чанартай баригдсан. Түүх сөхвөл, Үйлдвэр хоршооллын төв зөвлөлийн хөрөнгөөр баригдсан. Өөрөөр хэлбэл, улсаас нэг ч төгрөг гаргаагүй. Үйлдвэр хоршооллын төв зөвлөлийн харьяа артелийн ажилчдын хөрөнгө мөнгөөр боссон түүхтэй.

Барилгыг нь хятадууд маш чанартай барьсан. Тухайн үед 40,50 мянгатын барилгуудыг барьж байсан ч чанарыг нь харьцуулбал Уртцагааны хаана ч хүрэхгүй. Энэ барилгыг барихад оролцож байсан зарим хүн өнөөдөр амьд сэрүүн байгаа. Тэдний ярьж байгаагаар барилгын суурь гэхэд 1,5 метрийн өргөнтэй, цул бетоноор хийсэн гэдэг. Мөн өрөө хоорондын багана, хана ч гэсэн бүгд цул бетон. 1962 онд ашиглалтад орж, лам нарын артель, талх, нарийн боовны артель, гар урлал, мужаан, алт мөнгөний дархан зэрэг хувиараа хөдөлмөр эрхэлж байсан хүмүүс ажиллаж байтал 1969 онд хоршооллын хөрөнгийг устгаж, Нийтийн үйлчилгээний яамыг байгуулсан юм билээ.

Ингээд зөвхөн ахуйн үйлчилгээний салбарыг нь тус барилгад үлдээгээд, талх нарийн боов зэргийг хориглосон. Гуталчин, оёдолчин, үсчин зэрэг ахуйн үйлчилгээг үзүүлэх болсон. Энэ маягаар олон жил явсны эцэст 1990 онд цаг төр солигдоход Нийтийн үйлчилгээний яам татан буугдаж, Уртцагаан хотын захиргаанд шилжсэн байна. Түүнээс хойш Нийслэлийн өмч хэмээн Нийслэлийн өмчийн харилцааны газар бүртгэлтэй байгаа.

-Тухайн үед ажиллаж байсан хүмүүст хувьчилж авах боломжгүй байсан юм уу?

-Хэд хэдэн удаа хувьчилж авах асуудал яригдсан ч зарим маргаанаас болоод хувьчлаагүй. Байгуулагдсан цагаас нь эхлээд энд ажилласан хүмүүс хүртэл өнөөдөр бий. Мөн 1990 оноос хойш энд үйл ажиллагаа эрхэлж буй хүмүүс байхад хувьчлах асуудлыг ер сөхдөггүй. Тухайн үедээ ягаан, цэнхэр тасалбараар ашиглаж байсан тоног төхөөрөмжүүдээ хувьчилж авахыг санал болгосноос барилгыг нь орхигдуулсан. Одоо энд үйл ажиллагаа явуулдаг түрээслэгч нар барилгаа хувьчилж авахаар санал болгодог ч тодорхой хариу ирүүлдэггүй.

Ихэнх түрээслэгч нар 15-20 жил болчихсон. Харин 1997онд хөрөнгө оруулалтын удаан хугацааны гэрээг 32 аж ахуйн нэгж, иргэнтэй байгуулсан. Нийтдээ Уртцагаанд 1100 гаруй хүн ажил амьдралаа залгуулдаг.Зөвхөн оёдол гэхэд 120 хүнийг ажлын байраар хангаад байж байна.Өмч хувьчлалын тухай хуульд олон жил түрээслэсэн түрээслэгч нартаа давуу эрхээр хувьчилж өгдөг хуулийн зохицуулалт бий.

“Нарны титэм”-ийн барилга болон цөөнгүй барилгуудыг энэ хуулийн дагуу давуу эрхээр түрээслэгч нарт нь хувьчилж өгсөн байдаг юм билээ. Гэтэл 1990-ээд оны эхээр хувьд шилжүүлсэн бусад ахуйн үилчилгээний газрууд бүгд баар, ресторан, дэлгүүрболсон. Хамгийн харамсалтай нь тэндээс 2000 гаруй хүн ажилгүй болсон юм билээ. Гуталчин, оёдолчин, үсчин гээд ахуйн үйлчилгээний ажилчид маань ажилгүйчүүдийн эгнээнд шилжсэн. Гэтэл манай Уртцагаанд ажиллаж буй хүмүүс маань өнөөдрийг хүртэл ажлаа хийсээр байгаа.

-Уг нь Уртцагааны урд талбай “Жуулчны гудамж” нэртэй. Энэ утгаараа гадаад дотоодын жуулчид ирэхэд бас жаахан өнгөтэй байвал зүгээр санагдах юм?

-Нийслэлийн удирдлагууд “Жуулчны гудамж” нэртэй болгосон ч жуулчдыг татах талаар юу ч хийдэггүй. Хэрвээ жуулчдыг урьж байгаа юм бол бүр цогцолбор маягаар байгуулах ёстой. Москвагийн Арбатын гудамжаар л жишээ авъя л даа. Тэнд жуулчид очиход бүх юм байж байдаг. Ресторанд ороод хооллочихно, гадаа талбайд нь зургаа зуруулчихна, хөгжимчдийн гайхалтай тоглолт үзчихнэ, бас хөөрхөн бэлэг дурсгалын зүйлс худалдаад авчихна. Гэтэл ингэж цогцоор нь хөгжүүлээгүй, зөвхөн урд нь хэдэн павильон босгочихоод жуулчдыг татна гэвэл хэн ч ирэхгүй.

Өнгө зүсээ сэргээхийн хувьд бид нар тун хавчигдмал байдаг. 2000 онд Уртцагаанд түрээслэгч бүх аж ахуйн нэгж, хувь хүмүүс өөрсдөө хөрөнгөө гаргаж, 1,5 тэрбум төгрөгөөр гадна, дотор заслаа хийсэн юм. Гэтэл 2005 онд Нийслэлийн өмчийн харилцааны газраас хувийн хөрөнгөөр засвар хийхийг хориглочихсон. Уг нь бид нэгдээд өнгө будгаа сэргээгээд сайхан болгочихъё гэхээр нийслэлээс зөвшөөрдөггүй. Өнгө зүсийг нь дорой харуулж, энэ барилгыг үнэгүйтүүлж газарт нь шунаж буй хэдхэн эрх мэдэлтнүүдээс болоод ажил хийх гэхээр үргэлж тээг саад болж байдаг.

Уг нь Урт цагаан хойд талдаа овоохон газартай байсан ч дүүргийн удирдлагууд, нэр бүхий УИХ-ын гишүүд хувааж аваад барилга барьчихсан. Одоо тэд улам шунаад Уртцагааны газрыг булааж авахын тулд ийнхүү өнгө зүсийг нь муу байлгаж, чанарын шаардлага хангахгүй гэсэн ор үндэсгүй мэдээллийг цацаад байх юм. Чингэлтэй дүүргийн мэдэлд байдаг Уртцагааны баруун үзүүрт байрладаг “Хоршоолол” нийгэмлэгт өнгөрсөн жил 200 орчим сая төгрөгөөр засвар хийсэн ч чанаргүй хийснээс хавтан нь ховхроод уначихсан.

Улсын мөнгөөр хэсэг хүн гараа угаасан нь тэр. Харин бид нар өөрсдөө хөрөнгөө гаргаад өнгө зүсийг нь сэргээе гэхээр зөвшөөрдөггүй. Эцсийн зорилго нь Уртцагааны газрыг л булааж авах явдал. Бүр Уртцагааны барилгыг нураагаад шинээр барих барилгынхаа зураг төслийг хүртэл гаргачихсан явж байгаа юм билээ. Иймд энэ олон хүмүүсийг ажил амьдралгүй болгохгүйн тулд түрээслэгч бид нэгдэж, тэмцэх болно. Эцэст нь хэлэхэд, энэ жил нийтийн ахуйн үйлчилгээг дэмжих жил болгон Засгийн газраас зарласан.

Дүүрэг бүрт ахуйн үйлчилгээний төв барихаар хөрөнгө мөнгө гаргаж байгаа хэрнээ улсын төсөвт ямар ч дарамт учруулдаггүй Уртцагааныг нураах тухай ярьж байгаа нь ойлгомжгүй зүйл болоод байна. Хэрвээ бидэнд хувьчилж өгөх юм бол Уртцагааныг жинхэнэ утгаар нь Уртцагаан болгож, өнгө зүсийг нь сэргээж, аваад явж чадна. Хүн хувийн өмчдөө хэзээ ч дутуу сэтгэлээр ханддаггүй биз дээ.

Ч.Олдох
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ”