Тэргүүн хатагтайг гаргаж өгөхөөр олон хүн иржээ. Түүний цүнх савыг зөөсөн олон юмнууд хойноос нь дагаж хошуураад онгоц руу ордог нарийн хонгилоор шахцалдаад явж байтал Мөнхжаргал, Сайнцог гэж хоёр эр "Би тэргүүн хатагтайн цүнхийг барьж явна, үгүй би барьж явна" гэж хоорондоо толхилцоод.

Тэр муу нарийхан хонгилд түжигнэлдээд явчихаж билээ. Нисэхийн ажилчдын дунд өнөөдөр хүртэл наргиантайгаар яригдаж байдаг үйл явдал л даа. Тэгээд яадаг ч билээ, арай том биетэй нь дийлж авдаг ч бил үү. Одоо бол тэр хоёр О.Цолмон болоод түүний нөхрийг үзэж чадахгүй ээ. Саяхан нэгэнтэй нь таарч ойр зуурыг ярихдаа "Та хоёр тэгж билээ" гээтэхсэн чинь нүүр ам нь минчийж ирээд "Худлаа шаагаад байгаарай" гэж байна лээ. Харсан хүн олон болохоор бултах аргагүй л дээ. Мань эрс өнөөдөр төрд боломжийн алба хашиж яваа болохоор тэгж шившгээ тарьж явснаа нуух нь зөв. Ярьдаг дээрээ хүрэх юм бол О.Цолмон "Та хоёр тэгж байсан чинь үнэн биз дээ" гэхэд хэлэх үггүй л болох байх. Өнөөдөр Монголын улстөрчид гээд байгаа хүмүүс, том жижиг дарга нар нэг иймэрхүү байдлаар гарч ирсэн амьтас байдаг юм шүү дээ гэдгийг хэлэх гээд л энэ хоёр эрийн паянг эхэнд дурслаа.

Өчигдрийн хэвлэлүүдээр "Монгол Улсын Засгийн газар хуралдаж Хүүхдийн төлөө үндэсний газрын даргаар Д.Алтайг томилж баталгаажууллаа. Мөн БСШУЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Мишигжавыг ажлаас нь чөлөөлөв" гэж мэдээлэв. Өнөөдрөөс нэг сарын өмнө "Хүүхдийн төлөө төвийн даргаар Д.Алтай гэдэг эмэгтэй очно. Түүнийг энэ албанд тавихын тулд сонгон шалгаруулалтын журамд нь өөрчлөлт орууллаа. Түүхч мэргэжилтэй, орос хэл дунд зэрэг мэддэг, доктор зэрэгтэй... гэхчлэн Ардын намын эмэгтэйчүүдийн байгууллагын тэргүүн Д.Алтайн намтарт тааруулав. Энэ бүхнийг Төрийн албаны зөвлөл нь Ардын намын тушаалаар хийв..." гэхчлэн бичиж байлаа.

Тэгсэн маргааш нь Төрийн албаны зөвлөлийн дарга Д.Зүмбэрэллхам сонинуудад том ярилцлага өгч, 25 дугаар суваг телевизийн сурвалжлагчийг дуудаж авчраад "Тийм юм ёстой байхгүй, Өдрийн сонин худлаа бичсэн байна. Хууль номоороо явна. Ямар хүн болох гэж байгааг мэдэхгүй. Д.Алтай гэж ямар хүн байдаг юм" гэхчлэн ярьж, түүнийгээ телевизээр давтсан нь нэлээн хүнд үнэмшил төрүүлсэн юм. Бичсэн сэтгүүлч худалч болох шахсан. Тэгсэн өнөөдөр хар л даа. Д.Зүмбэрэллхам худлаа ярьсан, сэтгүүлч үнэн бичсэн байгаа биз дээ. Д.Алтай Хүүхдийн газрын дарга болдгоороо л боллоо. Түүнд тааруулан журам гаргасан нь үнэн л байна. Гаргасан журмыг нь Төрийн албаны зөвлөл хэрэгжүүлсэн л байна. Ийм л худалч хуумгай нөхдүүд Монголын төрд том, том дарга хийцгээж байна.

Өнөөдрийн төр засагт өндөр алба хашиж байгаа О үсгээр нэр нь эхэлсэн нөхөд байна. Одбаяр, Отгонбаяр... гээд л эхэлнэ дээ. Ер нь Ардын намын гишүүн, тэгээд төрд том жижиг дарга хийж байгаа ийм үсгээр нэр нь эхэлсэн бүх хүмүүсийг үүнд багтааж болно. Тэд чинь тэр жилүүдэд ингэдэг байцгаасан юм ш дээ. Хороололд "Сайхан" төв гэж байдаг биз дээ. Түүний ард нь том агуулах байдаг юм. Гаалийн баталгаат агуулах гэдэг шиг том сав. Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгчид нэр дэвшиж сонгуулийн сурталчилгаа нь эхлэв. Тэгсэн өнөөх том агуулах хөл тавих зайгүй түүнийг магтан дуулсан сурталчилгааны элдэв сониноор дүүрэв. Өнөөх О үсэгтэй хүн бүхэн Н.Энхбаярт зориулсан сонинг өөрсдийн санаачилгаар, хөрөнгөөр хийлгээд сонгуулийн штабт нь авчирч өгч байсан юм. Н.Энхбаяр өөрөө мэдэж байгаа ч юм байхгүй. Лавтай нэр бүхий долоон хүн өөрсдийн санаачилга, өөрсдийн хөрөнгөөр түүнд зориулж сонин хийлгэсэн нь тэр. Сурталчилгаа гэдэг өөрийн хэм хэмжээ, орц дооцтой.

Хэтийдсэн л байхгүй юу. Тараах гэхээр тарж өгөхгүй, авах хүн олдохгүй. Ядаж өнөөдүүл чинь олон мянгаар нь хэвлүүлчихсэн. Тараах боломжгүй байна гэж менежерүүд нь хэлэхээр "Намайг ийм сонин хэвлүүлж авчирсан шүү гэдгийг л даргад хэлээд ганц дугаарыг ширээн дээр нь тавьчих" гэж гуйгаад. Тэгээд яахав тэдний гуйснаар үзүүлж л байсан биз. Ерөнхийдөө хог болоод сүүлд нь аваачиж шатаасан байдаг юм. Энэ хүмүүс өнөөдөр бүгд Н.Энхбаярын эсрэг болсон. Ганц нэгтэй нь сүүлд "Та 2005 онд нэг их сонин хэвлүүлж Н.Энхбаяр даргад бэлэглэж билээ..." гээд ярих гэхээр улалзаж ирээд л урдаас "Битгий худлаа яриад байгаарай" гэцгээж байна. Зарим нь ч бүр тэгж байсан нь мэдэгдчихвэл гэхээс үхэх нь ээ. Зүмбэрэллхамууд л байхгүй юу даа. Үнэнийг эр хүн шиг хэлчихэж чаддаггүй, аймхай, хулчгар, цагийн аясыг дагаж амь зууцгаадаг албан тушаалтнууд. Алтайдаж, авлигадаж байж албан тушаалд хүрсэн хүмүүс.

Д.Алтайг Хүүхдийн төлөө үндэсний газрын даргаар тавихтай зэрэгцүүлэн зарим нэг албан тушаал дээр ор гаргаатахлаа. Одоо оронд нь хэн гэдэг хүнийг тавихаар хууль дүрэм зөрчиж байгааг нь бичээтэхвэл өнөө Д.Зүмбэрэллхам чинь өнөө сэтгүүлчдээ дуудаж дэргэдээ номхон зогсоож байгаад "Ерөөсөө тийм байхгүй. Тийм хүнийг ерөөсөө танихгүй" гэж ичихгүй худлаа ярих байх даа. Үнэндээ дарга хэн болох нь хэнд хамаатай юм бэ. Зусардаж байгаад дарга болцгооно л биз. Ганцхан асуудлын гол нь хууль зөрчиж байгаад л байгаа шүү дээ. "Хүүхдийн төлөө үндэсний төвийн дарга нь заавал түүхч хүн байна" гэсэн заалт яагаад оруулав. Энэ чинь түүхч мэргэжилтэй Д.Алтай гэж Ардын намын гишүүн хүнийг энэ албанд тавих гэсэн үйлдэл биш үү гэж тодорхой бичээд байхад л Зүмбэрэллхамтан телевизээр тэрийг нь ярихгүй өөрийг ярьсаар хүмүүсийн толгойг эргүүлэх шахаж байгаа юм. Ард түмнийг дорд үзэн басамжилж буй хэрэг л дээ, Д.Зүмбэрэллхам. Монгол төр засгийн бүтцийн илүү эрхтэн болсон "Төрийн албаны зөвлөл" гэдэг энэ байгууллага худлаа ярьдаг дарга шигээ худлаа байгууллага болон алга болон замхрах цаг ирэх байлгүй. Нүд анихаасаа өмнө харин нүгэл их хийх байх даа, энэ байгууллага.

Худалчуудаар дүүрсэн өнөөдрийн Монголын улс төрийн үнэн нүүр царайг Н.Энхбаяр хийгээд Ардын намын хоорондын өнөөдрийн энэ байдал улам ил тод болгож байгаа юм. Өдөр бүр, өдөр тутмын сонинуудын нүүр талбайгаас уншиж харж байна, олон түмэн. Саяхан Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан Ш.Гунгаадорж гуай ярилцлага өгчээ. "Н.Энхбаяр одоо болимоор байна..." гэж ирээд түүнийг зүхэж зүхчихэж. Би одоо тод санадаг юм. 2005 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар Н.Энхбаярын сурталчилгааны сонинг хийж байсан багийнхан дээр мань Ш.Гунгаадорж цаас дүүрэн юм бичиж ирчихээд тавих гэж зүтгээд л. Тэр нь агуу Н.Энхбаяр шиг хүн Монголд байхгүй гэсэн магтаал. Сонины зай талбай нь дүүрчихээд байхад өвгөн "Энхбаярыг надаас өөр бичих хүн байхгүй" гэж уурлаж байгаад бараг Н.Энхбаяр дээр орж байж хэвлэгдэх гэж байсан сониныг буцаан татаж оруулж байсныг цөөнгүй сэтгүүлч харсан байдаг юм. Өнөөдөр тэгсэн Ш.Гунгаадорж гуайн хувьд Н.Энхбаяр бол новш юм байна. Намынх нь гишүүн, насны хярд гарсан, юм үзэж нүд тайлсан, тулхтай гэж байгаа өвгөн гишүүд нь хүртэл ийм өөдгүй болчихож, Ардын намын. Ц.Нямдоржийн хэлснийг ч гэсэн санаж л байна.

"Н.Энхбаяраас өөр мундаг улстөрч Монголд өнөөдөр алга" гэж ярилцлага өгч байсан нь сонины хуудсанд үлдсэн шүү дээ. Худлаа гэхгүй л байх. Ингэж байсан хүн өнөөдөр Н.Энхбаярыг бараг үх гэж байгаа шүү дээ. Бүүр ч инээдтэй түүхүүд бий. Нэг их усан бороотой өдөр О.Цолмон машин руугаа алхахад нь Г.Шийлэгдамба гэж залуу тээр холоос пиджакаа тайлан гүйж ирээд дээгүүр нь нөмөргөн машинд суулгаад өөрөө дан цагаан цамцтай хөлдөх шахсан амьтан усан дундуур туучин буцаад чавхдахыг нь харж л байлаа. Эхнэрээ ч тэгж асардаг юмуу, үгүй юмуу гэж бодогдохоор. Тэгсний хүчинд Байгаль орчны сайд хийсээн хийсэн. За тэгээд л Д.Арвин, Н.Болормаа нарын хатагтай нар "Бүдээ Бүдээ, та ханиад хүрчихсэн юм биш үү" гээд л байн байн гүйж очоод л (Бүдханд гэж Н.Энхбаярын ээж л дээ). "Наамка наамка ямар ажил байна. Тус дэм болно шүү, би" гээд л гүйгсэд мөн ч олон байсан даа (Наамка гэдэг нь Намбар гуай л даа). Өнөөдөр тэд бүгдээрээ Энхбаярыг зүхэж байна. Энэ бол Ардын намын гишүүн улстөрчид, том жижиг дарга нарын араншин, зан чанар юм даа. Хаа очиж муу Ухнаа гуайн хүү Хүрэлсүх чинь л тэр үед Н.Энхбаяртай үзэж тарж байсан эрийн хуйх шүү.

Ц.Мөнх-Оргил, Ч.Хүрэлбаатар, Сү, Су.Батболд... гээд Н.Энхбаяр гэдэг бурхан тахилтай байсан хүмүүс өнөөдөр "Намайг Намбар гуайн хүүтэй битгий холбоосой" гээд залбирцгааж байна. Бид тийм дотно байгаагүй, өөрсдийн хүчээр улс төрд орж ирсэн гэж худлаа яриад л. Эд нөхдөөр жишээлэхэд энэ төр засаг, улс төрийн орчин увайгүй, хүн чанаргүй улсаар дүүрчихэж. Бүр хахаж цацаж байна. Тэдний сэтгэл зүрхэнд улс орны аюулгүй байдал, тусгаар тогтнол, ард түмний аз жаргалтай амьдрал, гэгээн зорилго бий гэдэгт итгэх арга алга. Бүгдээрээ араас хутга шаадаг хүмүүс. Тэд ямар ч замаар явж, яаж ч төлөвшсөн байж болно. Ядаж гэгээн зорилготой байх хэрэгтэй шүү дээ. Нэгэнт ийм замаар явж ирсэн улсууд худлаа ярихгүй байж чадахгүй л дээ. Жаахан голтой, барьцтай л худлаа яримаар байна. Улс төр тэр чигээрээ бохир, заваан гэдэг нь үнэндээ худлаа юм шүү. Өөрсдийгөө хаацайлах гэсэн арга заль, өөрсдийнхөө муу муухайг халхалсан яриа. Харин цэвэр улс төр, цэвэрхэн улстөрчдийг бид бусад орны жишээнээс харж л байна. Хөгжил рүү тэд л хөтөлж аваачдаг юм байна.

П.Хашчулуун

"Мэдээ мн"