бохирдлыг бууруулахад хувь нэмрээ оруулахыг уриаллаа. "Цэвэр агаар-Бидний ирээдүй" нэртэй энэхүү нээлттэй ярилцлагад 100 гаруй компанийн эзэд, гүйцэтгэх захирал, хотын мэр гээд албаны хүмүүс хүрэлцэн ирсэн байв. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Агаарын бохирдлыг бууруулах тухай хуулийг УИХ-ын намрын чуулган завсарлахын өмнөхөн баталсан юм. Үүнийг цаг алдалгүй хэрэгжүүлэхээр өргөн бүрэлдэхүүнтэй Үндэсний хороо байгуулагдсан. Энэ хороог нь Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга Д.Баттулга ахалж, дэд даргаар нь Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Г.Мөнхбаяр ажиллаж байгаа.

Хорооны гишүүнээр Ерөнхийлөгчийн хоёр зөвлөх, яамдын Төрийн нарийн бичгийн дарга нар гээд Засгийн газрын төлөөлөл, Хотын захиргааныхнаас орлогч дарга нар гээд нөлөө бүхий алба хашдаг олон хүн сонгогдон орсон байгаа. Өөрөөр хэлбэл, тал бүрийн төлөөлөл тэнцүүхэн орсон гэх үү дээ. Ирэх өвөл агаарын бохирдлыг 50 орчим хувиар бууруулна гэсэн том зорилт тавиад байгаа. Үүнийг ажил хэрэг болгохын тулд хавар, зун, намар л ажлаа амжуулахгүй бол бахь байдгаараа өвөлтэйгөө золгоно. Тиймээс Ерөнхийлөгчийн зүгээс ч ажлыг яаравчлуулж, ҮАБЗ нь санаа тавьж, Агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хорооныхон ч зүтгэцгээж байгаа гэнэ.

Одоогоор лав Хотын захиргаа, БОАЖЯ хамтран түүхий нүүрс түлэхийг хориглосон хязгаарлалтын бүсийг тогтоожээ. Хотын төвтэй ойрхон, Дэнжийн мянга зэрэг газрын 11 мянган өрх энэ өвөл түүхий нүүрс түлж нийслэлчүүдээ хорт хийгээр утахыг нь хуулиар хязгаарлалаа. Засгийн газраас түүхий нүүрс түлэхгүй шахмал болон коксжсон нүүрс хэрэглэсэн гэж тухайн өрхүүдэд тодорхой хэмжээний татаас өгөх аж. Мөн гэр хорооллын өрхүүд одоо ашиглаж байгаа зуухаа ч солих шаардлагатай болох нь. Энэ хавар, зун, намартаа багтаан нийслэлийн 161 мянган өрхийн 60 мянгад нүүрс бүрэн шатааж, хорт хий бага ялгаруулдаг зуухыг нийлүүлэхээр төлөвлөсөн байна. Түүхий нүүрс түлэхийг хориглочхоор орлого багатай өрхүүд коксжсон нүүрс яаж худалдан авах юм, тэр зуух нь 240 гаруй мянган төгрөгийн үнэтэй байх юм гэсэн, арай хийж хоногийнхоо хоолыг дөнгөж байна хэмээн бухимдах иргэд гарах ч байх.

Тиймээс утаа бага гаргадаг зуухны үнийнх нь 60-70 орчим хувийг нь Мянганы хөгжлийн сорилтын сангаас дааж, үлдсэнийг нь тухайн өрх өөрсдөө төлөх юм байна. Улсаас ч, олон улсын байгууллагын зүгээс ч тодорхой хэмжээний дэмжлэг, татаас үзүүллээ ч асуудлыг бүрэн шийдчихэж дийлэхгүй. Тиймээс Ерөнхийлөгч энэ өдөр бизнесмэнүүдэд хандан компанийн ажилчдынхаа гэрийнх нь дулаалгыг сайжруулж өгөх, зуухыг худалдаж авахад туслалцаа үзүүлэх, агаарын бохирдлыг бууруулахад тодорхой хувь нэмрээ оруулахыг уриалсан юм. Уулзалтын гол зорилго ч үүнд л чиглэсэн байлаа. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Нийслэлийн татварын албанаас хүн байна уу, гарч ирээд Агаарын бохирдлыг бууруулах тухай хууль гарснаар аж ахуйн нэгж, иргэнд ямар татварын хөнгөлөлт үзүүлэх болсныг тайлбарлаад өг дөө гэв.

Нийслэлийн Татварын газрын дарга С.Энхбаатар Ийм хууль гарснаар агаарын бохирдлыг бууруулахад зориулж өгсөн хандив тусламжийг нь татварт ногдох орлогоос хасч тооцно. Өөрөөр хэлбэл танай аж ахуйн нэгжийн орлого 600 сая төгрөг байлаа гэхэд 50 сая төгрөгийг нь агаарын бохирдлыг бууруулах үйлст хандивласан бол тэрхүү 50 сая төгрөгөөс нь татвар авахгүй. Хүн амын орлогын татварт ч гэсэн хөнгөлөлт үзүүлэхээр нэмэлт оруулсан байгаа.

Тухайн иргэн утаа бага гаргадаг зуух гээд тоног төхөөрөмж авахад хүн амын орлогын татвараас чөлөөлнө" гэсэн тайлбар хийгээд дуусангуут Ерөнхийлөгч "За Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригтоо Тавдугаар цахилгаан станцаа хэзээнээс барьж эхлэх вэ" гээд хийж байгаа ажлаасаа танилцуул даа гэв. Д.Зоригт сайд Гуравдугаар цахилгаан станцыг түшиглэн Тавдугаар цахилгаан станц барихаар шийдвэрлэсэн. Тендерийг тав, зургадугаар сардаа багтаан зарлаж дүгнээд зунаас барьж эхлүүлнэ.

Концессын гэрээгээр хэрэгжүүлнэ. Мөн Багануур, Цайдам Чандага гэсэн нүүрсний уурхайг түшиглэн цаашид нэмж цахилгаан станц барихаар төлөвлөөд байгаа. Бас Шивээ-Овоогийн нүүрсний уурхайн дэргэд цахилгаан станц барьж эрчим хүч экспортлох, тодорхой хувийг нь төвийн нэгдсэн эрчим хүчний сүлжээнд нийлүүлнэ гэж тооцоолж байгаа. Гэр хорооллынхонд өгөх утаа бага гаргадаг стандартыг хангах 60 мянган зуухнаас тавдугаар сард 3000 ширхэг нь орж ирнэ" гэв. Салбарын сайдыг ажлаа танилцуулсны дараагаар УИХ-ын түвшинд агаарын бохирдлыг бууруулах талаар ямархуу ажил өрнөж байгааг дуулгахаар УИХ-ын гишүүн Л.Гантөмөр индэр дээр гарч ирэв.

Тэрбээр "Бид хууль баталчихаад хэрэгжилтийг нь хянадаггүй, нягталдаггүй сул талтай. УИХ-ын гишүүд бид ч агаарын бохирдлыг бууруулахад шургуу оролцохоор "Цэвэр агаар бүлэг" байгуулаад байна. "Цэвэр агаар танхим" байгуулах гэж байгаа. Энэ танхим харуул хамгаалалтгүй, үргэлж нээлттэй байх болно. Тэнд бүх мэдээлэл төвлөрч, айл өрхүүдэд хэрхэн дэмжлэг үзүүлэх вэ, ямар аж ахуйн нэгж агаарын бохирдлыг бууруулахад хувь нэмрээ оруулав гээд мэдээлэх, мэдээлэл олж авах, цаг заваа хэмнэх боломжийг олгоно.

"Цэвэр агаарын төлөө нэгдэцгээе" гэсэн уриалгыг бизнесмэнүүдийнхээ төлөөлөлд өгмөөр байна. Бүгдийг нь жаазлах гэхээр мөнгө хүрээгүй юм аа. Ганцыг нь жаазанд хийгээд бизнэсмэнүүдийг төлөөлүүлж, "Өгөөж чихэр боов" ХХК-ийн захирал С.Түмэнгэрэлд гардуулчихъя" гэв. Л.Гантөмөр гишүүн танхим дундуур явж, эсгийгээр хийсэн амны хаалт зүүсэн бяцхан жаалуудын зурагтай плакатаа тарааж харагдана лээ. Үүний дараа Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж "Би олон зүйл нуршиж яриад яахав. Би бол утаатай хотын л нэг иргэн.

Манайх утаатай хотод амьдардаг нэг айл. Утаатай хотын өрхийн тэргүүн бүр ийм санаачилга гаргах хэрэгтэй. Ингэж байж бид утаанаас сална. Утааны хорт бодисууд 2-3 үедээ дамждаг гэж ярьдаг. Ийм орчныг бид үр хүүхдэдээ үлдээмээргүй байна. Ийм хордсон үндэстэн үлдээмгүй байна. Төрөөсөө авахуулаад иргэд, аж ахуйн нэгжүүд нь оролцоод энэ асуудлыг шийдэхэд бүгдээрээ санаачилга гаргая.

Төрийн зүгээс эрх зүйн нөхцөлийг нь бүрдүүлжээ гэж бодож байна. Жирийн иргэн утаанаасаа салах гээд түүндээ хөрөнгө гаргасан бол хүн амын орлогын татвараасаа чөлөөлөгддөг, аж ахуйн нэгж оролцоод хандив өргөсөн бол бас татвараасаа чөлөөлөгддөг хэмжээнд шийдэж өгчээ. Дээр нь сэргээгдэх эрчим хүчний болон үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж тодорхой хэмжээгээр татвараас чөлөөлөгддөг. Тэгэхээр төрийн ч бай, хувийн ч бай аж ахуйн нэгжүүд гэр хороололд амьдардаг ажиллагсдынхаа тоог гаргаж, стандартад нийцсэн гэр, зуухтай болоход хэдэн төгрөг хэрэгтэйг тооцоод тусалж, журмынх нь дагуу татвараасаа чөлөөлөгдөх хэрэгтэй. Энэ маш зөв шийдэл гэж би бодож байна.

Улаанбаатарт гэр байшин хосолсон 98 хороотой. Нэг хороо нь 2000 өрхтэй. "Нэг аж ахуйн нэгж, нэг хороо" гэсэн хөдөлгөөн өрнүүлж болно шүү дээ. Ер нь энэ хороог утаанаас салгая гээд нэг компани ажиллахад 98 аж ахуйн нэгжийн асуудал байна. Энэ бол дийлдэшгүй асуудал, дийлдэшгүй гамшиг биш. Ийм боломж бий. "MCS" групп гэхэд л хэдий алдагдалтай ч 200 мянган айлын түлшний асуудлыг шийдье гээд хийн түлшээр хангах ажилд оролцож байна.

Энэ жил 60 мянган стандартын зуух нэвтрүүлнэ гэж зорьж байгаа. Үүний 20 мянгыг нь дотооддоо үйлдвэрлэе, үндэсний компаниудаараа хийлгэе гэж. Үндэсний хороо шийдвэрлэсэн" хэмээгээд үгээ өндөрлөсөн юм. Нээлттэй ярилцлагад хүрэлцэн ирсэн бизнесмэнүүдээс янз бүрийн санал санаачилга гарч байв. "Монроуд" компанийн захирал Б.Гарамгайбаатар "Манай компани судалгаа хийж үзсэн. 329 ажилчин маань гэр хороололд амьдардаг юм байна. Энэ жилээс түлшээ авах, зуух худалдаж авахад нь үүнийг зарцуулаарай гээд тодорхой дэмжлэг үзүүлнэ ээ. Бас нэг санал байна.

Нийслэл доторх 212 км замыг үндэсний компаниуд барья" гэж байв. ХХБ-ны гүйцэтгэх захирал Б.Мэдрээ "Бид банкныхаа удирдлагуудтай ярилцаад агаарын бохирдлыг бууруулахад тодорхой хувь нэмрээ оруулна. Гэхдээ ийм аар саархан зүйл хөөцөлдөж байхаар тохилог орон сууцтай болгох нь чухал шүү" гэж шүүмжлэлтэй хандаж байв. Харин "Өгөөж чихэр боов" компанийн захирал С.Түмэнгэрэл "Манай компанийн ажилчдаас 270 нь гэр хороололд амьдардаг юм билээ. Дэмжлэг үзүүлье. Манай компани жилд хоёр тэрбум төгрөгийн татвар төлдөг. Тэр нь зөв зүйлдээ зарцуулагдаж байгаасай л билээ. Өмнө нь зөндөө л хандив өргөж байсан.

Тэр хаашаа орсон юм мэдэхгүй алга болчихдог шүү. Түүний оронд ажилчдадаа туслах нь илүү үр дүнтэй байх" гэсэн юм. "Номин Холдинг" компанийн зөвлөх А.Шагдарсүрэн "200 гаруй ажилтан маань гэр хороололд амьдардаг. Энэ тавдугаар сарын 1-нээс энэ хүмүүсийн цалинг 70 хувиар нэмлээ. Ингэснээр, зуух, түлшээ худалдаж авахад нь тодорхой дэм болох байх" гэсэн бол "ТЭЦ-4"-ийн захирал Б.Цэвээн "Нэг зуух нь 240 гаруй мянган төгрөг гэсэн. Үүний 170 гаруй мянга нь материалын зардал, үлдсэн нь ажлын хөлс байх. Манайх 1000 гаруй зуухыг нь хийж ажлын хөлсийг нь өөрсдөөсөө гаргаж дэм болъё" гэж байлаа.

Д.ДОРЖПАГМА

"Мэдээ мн"