даруухан нэгэн залуухан лидертэй болж байгаа юм байна гэсэн ойлгоц намынх нь хамт олны дунд байсаан. Тэрээр эрх баригчдын өөдөөс ардчилал, шударга ёс, хүний эрх, эрх чөлөө, ардчиллынхаа үнэт зүйлсийн төлөө бас бидний дуу хоолой болж байсан тэр цагийг тодхон санаж байна. Улс төр хүнийг эвддэг гэдэг үнэн бололтой.

Тэрээр Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намаас Үндэсний Зөвлөлдөх хорооны гишүүнд сонгогдож, улмаар хоёронтоо УИХ-д нэр дэвшиж, бүх ард түмний элч, төлөөлөгч, төрийн түшээ гэдэг эрхэм хүндэтгэл, итгэлийг намынхаа хамт олны дэмжлэгтэйгээр хүлээсэн гэхэд болно. Эдүүгээ хамтарсан Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд. Санасандаа хүрчээ. Ийм өндөр албан тушаалд хүрсэн хэн ч байсан аахар шаахар асуудлаар хүмүүстэй тэр болгон ам муруйгаад байдаггүй л дээ. Тэр тусмаа ээлжит сонгууль хаяанд ирчихэж. Харин сайдын хувьд тийм биш ээ. Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын дарга, удирдлагыг улс төрийн үйл ажиллагаанаас бүрмөсөн зайлуулахаар үзэлцсээр л байх. УИХ-ын сонгуулийн нэгэн бүрэн эрхийн хугацаанд сайдын нэхэмжлэл үргэлжилж байна.

Энэ нь 2008 онд явагдсан УИХ-ын сонгуульд Ардчилсан намаас нэр дэвшигч, хүчтэй өрсөлдөгч Н.Мөнхдашийг яаж ийгээд зайлуулах операцийг Дархан-Уул аймагт Л.Гансүх эрх баригч МАХН-ынхантай хүч хамтран явуулсан гэж хэсэг нөхөд нь үздэг. Зарим сонин хэвлэлд ч нийтлэгдсэн. Мөн тус намын дарга Б.Мягмардашид гурван жил 7 сарын хугацаагаар хоригдох ял оноосон явдал ч үүнтэй холбоотой гэгддэг. Үүнийг нотлох баримтууд хангалттай олон.

Б.Мягмардаш нар юунд эмзэглэдэг вэ?

Баримт № 1. Бодлогоор өгөгдсөн ял буюу 06-р сарын 02-ны сонин хачин үйл явдлууд

2008 оны 05-р сарын 30. Шүүгч Энхтуяа 84 тоот захирамж гарган Б.Мягмардашийг оргон зайлахыг завдсан гэх үндэслэлээр гурав хоног баривчлан саатуулжээ. 2008 оны 06-р сарын 02-ны өдөр түүнийг баривчлан саатуулсан шүүгчийн захирамж дуусгавар болсон хэрэг. Ёстой дээрээс өгөгдсөн нөгөө нууц ноёнтны үүрэг гэгч нь энд ямар ч эрээ цээргүй ил цагаандаа гарч хэрэгжсэн байгааг доорхи баримтууд нотлоно.
1. Дархан-Уул аймгийн харъяат Б.Мягмардашийг цагдан хорих, таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахуулахыг прокурорт 2008 оны 06-р сарын 02-ны өдөр танилцуулсан байна.
2. Тодорхой оршин суух хаягтай, эрхэлсэн ажилтай байх тул сэжигтэнг цагдан хорихоос шүүгч Энхтуяа 2008 оны 06-р сарын 02-ны өдөр татгалзаж 84/А тоот захирамж гаргасан байна. Хожим нь түүнийг шүүгчийн албан тушаалаас халсан байдаг.
2008 оны 04-р сарын 24-ны өдөр УИХ-ын сонгуулийн тойргийн хорооны бүрэлдэхүүнд ажиллуулахаар С.Чинзориг, Ц.Мандах, М.Идэрпүрэв, Ш.Оюумаа, Н.Цэдэнбал нарын нэрсийг ХЭГ-ын дарга Г.Болд албан ёсоор хүргүүлжээ. Гэтэл П.Баяраа гэгчийг Тойргийн хорооны нарийн бичгийн даргаар, Г.Соёлмаа, Д.Насанжаргал гэсэн нэрс аль хэдийнэ тойргийн хороонд хүргэгдээд гишүүнээр бичигдчихсэн байж. Тэд бүгдээрээ зөвхөн Л.Гансүхийн төлөө зүтгэж байсан болохоор Л.Гансүхийг МАХН-тай хуйвалдлаа гэж Б.Мягмардаш нар үзэлгүй яахав. Хууль бус үйлдэл явуулсанд залруулга гаргуулж, Д.Баяраагийн оронд С.Чинзоригийг, Г.Соёлмаа гэгчийн оронд Ц.Мандах нарыг томилуулахаар төв Ардчилсан намаас Д.Дорлигжавын гарын үсэг бүхий албан тоот ч очсон нь хуйвалдаан явагдсаныг гэрчилдэг.
4. Дээр нэгэнтээ 84/А тоот захирамжаар Б.Мягмардашийг саатуулах боломжгүй болсон учраас УИХ-ын сонгуулийн Дархан-Уул аймгийн 19-р тойргийн нарийн бичгийн дарга АН-ын гишүүн П.Баяраа гэгч нь /АН-аас тойргийн хороонд хууль бусаар орсон бөгөөд түүнийг Л.Гансүхийн төлөөний хүн гэдгээр нь намынх нөхөд андахгүй/ Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын удирдлагаас өөрийг нь заналхийлсэн тухай гомдол гаргасан байна. Гомдлыг цагдаа хүлээж аваад 2008 оны 06-р сарын 02-ны өдөр Мөрдөн байцаах албанд хүргүүлснээр 23 тоот тогтоолоор эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байна.
5. Мөн Дархан-Уул аймгийн МХГ-ын байцаагч Л.Даваадулам /МАХН-ы гишүүн, Дархан сумын сонгуулийн салбар хорооны даргаар тухайн үед ажиллаж байсан/ нь АН-ын дарга Б.Мягмардаш, ХЭГ-ын дарга Г.Болд нар бичиг баримт булааж аваад устгасан гэсэн өргөдөл гаргасныг цагдаа хүлээж аваад мөн л Мөрдөн байцаах албанд 2008 оны 06-р сарын 02-ны өдөр бас хүргүүлснээр 24 тоот тогтоолоор эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байна. Булааж авсан гэх бичиг баримт нь Дархан-Уул аймгийн АН-аас сонгуулийн тойрог хэсгийн хороонд ажиллах ёстой 125 хүний нэрс. Түүний оронд хаанаас ч бүү мэд 75 хүн ажиллана гэсэн жагсаалт гаргаж, тойргийн хороонд хүргүүлснийг хууль бус хэмээн эсэргүүцсэн хэрэг байж. Сонгуулийн тойрог хэсгийн хороонд АН-аас 125 биш 75 хүн ажилласан тохиолдолд зөвхөн Л.Гансүх, МАХН хоёрт ашигтай байх тул тэрхүү хуурамч 75 хүний нэр бүхий бичгийг АН-ын гишүүн Н.Цэдэнбал урсаны учир ингэж ойлгогддог.
6. Б.Мягмардашийг цагдан хорьж таслан сэргийлэх арга хэмжээг авахаас татгалзсан шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгон өөрчлөх тухай шийдвэр гаргаж, АН-аас сонгуулийн 19-р тойргийн хорооны нарийн бичгийн даргаар хууль бусаар томилогдсон, мөн МАХН-аас сонгуулийн 19-р тойргийн Дархан сумын салбар хорооны даргаар ажиллаж байсан хэд хэдэн хүн нэгэн зэрэг нэг өдөр өргөдөл өгсөн нь ганцхан өдрийн дотор энэ олон бичиг баримтыг бүрдэл болгон, Б.Мягмардашийг цагдан хорьж, таслан сэргийлснийг бодоход цаанаас өгөгдсөн үүрэг бүхий ялын бодлого гэж тэд хардах нь буруу юу байхав. Энэ цагаас эхлэн тэрээр 2008 оны 07-р сарын 07-ныг хүртэл хоригджээ.

Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын зүгээс УИХ-ын сонгуулийн тойрог, хэсгийн хорооны удирдлагад хэн хэнийг ажиллуулах талаар гарсан саналын зөрүүгээс үүдэлтэй маргаан эцэстээ Б.Мягмардаш, Н.Мөнхдаш, Г.Болд нарт ял оноож, цагдан хорьж, таслан сэргийлж, жирийн дэглэмтэй хорих газарт ялыг эдлүүлэхээр болсон нь нэгэн намын журмын нөхдийн хувьд байж болшгүй хэцүүхэн асуудал л даа. Эндээс УИХ-д нэр дэвшигч Н.Мөнхдаш нь ялтан болчихож. Намынх нь дарга Б.Мягмардаш жирийн дэглэмтэй хорих газарт хоригдчихож. Юунаас болов гэвэл “Дээрээс өгөгдсөн үүрэг” гэж улсын яллагч тов тодорхой шүүх хуралд хэлсэн нь шүүх хуралдааны тэмдэглэлд авагджээ.

2008.05.30-нд шүүх эмнэлгийн шинжээч эмчийн алдаатай дүгнэлтээр Эрүүгийн хуулийн 98,2 заалттай гэмт хэргээр шалгагдаж байсан. Дахин шүүх эмнэлгийн давтан дүгнэлтээр хөнгөн гэмтэл болох нь тогтоогдож 99,2 дахь заалт болон өөрчлөгдөж прокурорт яллах дүгнэлт үйлдүүлэхээр шилжүүлсэн байдаг. Тус эрүүгийн хуулийн 99,2 заалт нь 3-6 сараар баривчлах ялтай. Харин дээрээс өгсөн үүргийн дагуу 99.2-ыг 181.2.1, 181.2.5 болгон өөрчилснөөр Б.Мягмардаш нарт 3-5 жилийн хугацаагаар ял оноох нөхцөл бүрдүүлж өгсөн нь Л.Гансүх болоод МАХН -ын даалгавар уу эсвэл тэр нууц ноёнтон нь хэн бэ гэдэгт өнөөдрийг хүртэл эмзэглэж явах нь аргагүй л юм. Ялын бодлогыг цаг цагаар хүндрүүлэх арга хэмжээг шүүх эрх мэдлийнхэн хэрэгжүүлээд байсан нь Л.Гансүхийг холбон үзэх бас нэгэн шалтгаан байсан бололтой. Олон жилийн ялаар шийтгэх нь хэнд ашигтай байх вэ? Зургаан сараар баривчлагдвал хэнд ашигтай байх вэ гэдгийг өнөөдрийн нэхэмжлэл бас нэгийг өгүүлж байгаа бололтой.

Баримт № 2

Шүүх хуралдаагүй байхад намынхаа даргыг өөрчлөх хурал зарласан нь
Б.Мягмардаш нарын холбогдох хэргийг Дархан-Уул аймагт биш Улаанбаатарт татан ирүүлж, БЗД-ийн Ерөнхий шүүгч шүүх хуралдааныг даргалан явуулж, 2008 оны 10-р сарын 20-ны өдөр тэдэнд ял оноож таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан байна. Гэтэл Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын хорооны хурлыг зарлан хуралдуулах тухай АН-ын даргын тушаал 2008 оны 10-р сарын 07-ны өдөр гарсан нь Б.Мягмардаш нарыг хаашдаа ял эдлэх нь тодорхой гэдгийг урьдчилан мэдэж байснаас үүдэлтэй тушаал гэдэгт тэд итгэдэг. Анхан шатны шүүх хуралдаагүй ямар шийдвэр гарах нь тодорхойгүй атал Дархан-Уул аймгийн намын хороог хуралдуулах тушаал гаргасан нь Ардчилсан намын даргын зүгээс Б.Мягмардаш нарыг яланд унагааж, зайлуулах гэсэн бодлого барьж байсны илрэл гэж тэд ихэд эмзэглэдэг аж. Ардчилсан намын даргын тушаал ялтангууд тодроогүй байхад цагаасаа урьтаж гарснаар нэгийг эс гэхнээ нөгөөг хэлээд байгаа хэрэг. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн өршөөлийн хуулиар тэд бүгдээрээ суллагдаж ирэхэд намынх нь нөхөд эргүүлэн хуучин албан тушаалд нь сонгож итгэл үзүүлснийг бодоход намынхаа жирийн гишүүд, олон түмний дунд Б.Мягмардаш нарын эзлэх нэр төр, улс төрийн байр суурь хэрхэн буйг харуулна.

Баримт № 3
Дархан-Уул аймгийн АН-ын даргын төлөө Л.Гансүх улайрсан нь
Б.Мягмардаш нарт анхан шатны шүүхээс 2008 оны 10-р сарын 20-ны өдөр ял оноосон нь шүүхийн эцсийн шийдвэр биш гэдгийг улс төрчид төдийгүй хэн хүнгүй мэдэх асуудал. Б.Мягмардаш нарын намын даргын бүрэн эрх хуулийн хүрээнд хэвээр хадгалагдаж байгаа тухайн нөхцөлд АН-ын даргын 2008 оны 10-р сарын 07-ны өдрийн тушаалыг биелүүлэх нэрээр 2008 оны 11-р сарын 25-ны өдөр Дарханы АН хуралджээ. Дархан-Уул аймгийн АН-ын даргын сонгуульд Л.Гансүх очиж нэрээ дэвшүүлэн өрсөлдөж дөнгөн данган 21 хувийн санал авч ялагдал хүлээсэн байдаг. Намынхаа даргыг шоронгоос суллахын оронд өөрөө дарга болох гээд Дарханыг зорьж очсон нь Л.Гансүх гэдэг залуу хүний мөсөөр, хүн чанараар хэн бэ гэдгээ намынхаа нөхдөд харуулсан хэрэг. Намын даргын албан тушаалын төлөө улайрч яваа хүн гэсэн яриа эндээс үүдэлтэй. Бас баримттай ч юм. Дархан-Уул аймгийн АН-ын даргаар 71 хувийн саналаар сонгогдсон Г.Гантулгыг намын даргаар ажиллуулахгүй гэж сайд улайрч, намын Хяналтын Ерөнхий хорооноос Дархан-Уул аймгийн намын хорооны хурлын шийдвэрийг хүчингүй болгох тогтоол хүртэл гаргуулж чадаж байсан сайд Дархан-Уул аймгийн АН-ын гишүүд 2009 оны 01-р сарын 08-наас Нийслэлд хүрэлцэн ирж төв нам дээр улс төрийн суулт зарлаж, тэмцлийн хурц хэлбэрийг сонгож байж, намын ХЕХ-ны дүрмийн бус тогтоолыг хүчингүй болгуулж, намын даргаар сонгогдсон Г.Гантулгыгаа баталгаажуулж авчээ. Сайд Л.Гансүх саяхан Дундговь аймагт очиж тэнд ажиллаж байгаа Ардчилсан намынхныг мөн л Дарханых шиг бужигнуулж, мөнгө төгрөг тарааж задлан бутаргаж өгсөн тухай мэдээлэл тархсан. Сайд маань 2012 оны сонгуульд нэр дэвших тойргоо Дундговь гэж тооцоолж очсон нь бүтэл муутай болжээ. Дархан-Уул аймгийн АН-ын дарга Б.Мягмардашийг сайд маань хоёр ч удаа хүлээн авч уулзахдаа “ Та уучлалт гуйгаад намынхаа даргын сонгуульт албан тушаалыг өгчих өө. Тэгвэл би өргөдөл гомдлоо татаад авчихъя” гэсэн байдаг. Л.Гансүхийн нэр төрийг гүтгэсэн хохирол нь гол асуудал биш харин намын даргын албан тушаал түүнд ус агаар мэт хэрэгтэй байгаагаа сайдын амнаас гарсан хий Б.Мягмардаш нарт төвэггүйхэн ойлгуулжээ. Сайд үгүй ээ гэсэн хариу сонссоноос хойш энэ эрүүгийн цагдаагийн ажиллагаа явагдаж, одоо үгүй гэж хэлсэн хүмүүс шүүхийн хаалга татахад бэлэн болжээ

Төгсгөл буюу өчил
Маргалдаж мэтгэлцэж нэг хэсэг нь ял авч, нөгөө хэсэг нь санасандаа хүрчээ. Одоо тэгээд бас болоогүй үргэлжлүүлэн ноцолдоцгоосоор л байх. 2010 оны 02-р сарын 21-ний өдөр Л.Гансүх нарын этгээдүүд Дархан-Уул аймгийн Дархан хот дахь Чингис бааранд цуглаж, АН-ын ээлжит бус хурал гэгчийг зохион байгуулж, намынхаа нөхдөд баригдаж тарцгаасан байдаг. Удалгүй түүнийгээ албан ёсны хурал болгож, Дархан-Уул аймгийн АН-ын даргаар З.Батболд сонгогдлоо гэсэн сенсааци дэгдээжээ. Төв нам руугаа албан ёсны хурал болсон мэтээр албан тоотыг хийж, намынхаа тамга тэмдгийг хуурамчаар үйлдэж явуулсан нь тогтоогджээ. Тэдний хууль бус үйлдлийг төв АН-аас хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд намынхаа үндсэн дүрэм, журмын хүрээнд шийдэж болох асуудал гэж үзээд мэтгэлцэгч талууд, маргалдагч нөхдүүд тэр цагдаа, прокурорын байгууллагаас өргөдөл гомдлоо татаж аваад намын дотоод эв нэгдлийг хангах үүрэг албан тоотоор өгөгджээ. Маргалдагч талууд 2011 оны 02-р сарын 24-ны өдөр уулзаж, нэгдмэл тохиролцоонд хүрч, өмнөх асуудлаар дахин маргаан үүсгэхгүй хэмээн эвлэрлийн гэрээ байгуулцгааж, харилцан баяр талархал хүргэж уг асуудалд цэг тавьлаа гэж аль аль талдаа ойлголттой болж, намын ажил нь хэвийн явагддаг болжээ.

Харин сайд маань Дархан-Уул аймгийн АН-ын дарга Б.Мягмардаш нарыг 2008 оны 07-р сарынх шиг бас л эрүүгийн хэрэгт хариуцагчаар татуулж, 2010 оны 04-р сарын дундаас Улаанбаатар хотод дуудан ирүүлж, Чингэлтэй дүүргийн Цагдаагийн газарт тэд мөрдөгдөж байгаад Чингэлтэй дүүргийн шүүхэд 2011 оны 05 сарын 19-ны өдөр яллагдагчаар татагдан шийтгэгдэх гээд байж байдаг. Л.Гансүх нарын дүрмийн бус үйл ажиллагааг илчилж, Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын хорооны Зөвлөлдөх зөвлөлөөс байгуулагдсан ажлын хэсгээс албан захидлыг төв намдаа илгээсэн нь түүнийг гутаасан хэрэг болдог. Хууль бус үйлдэл хийж, Дархан хотоор нэг худал хуурмаг мэдээ мэдээлэл түгээсэн явдалд няцаалт өгч намынхаа нэр төр, эв нэгдлийг хамгаалсан нь Л.Гансүх сайдын нэр төрд халдаж гүтгэсэн болж хувирдаг. Албан тушаалын зэрэг дэв дагаж үйлчилдэг шүүх, эрх мэдлийн байгууллагуудад сүүлийн үед ардчилал, хүний эрх, эрх чөлөөний салхи багагүй орсон цаг гэдгийг сайд бас ухаараагүй л байна. Одоо сайдад Дархандаа эргэж очих нэр нүүр хоёроор хэцүүхэн байгаа. Б.Мягмардаш нарыг зайлуулаагүй цагт Дарханд нэр дэвшинэ гэдэг бараг л үлгэрийн далай. Ганц шалгарсан арга нь урьдын адил яланд унагааж чадвал сайдын мөрөөдөл биелэх нь тэр. Гишүүддээ ял оноож залхаан цээрлүүлэхийн төлөө улайрч зүтгэдэг намын лидер Л.Гансүхээс өөрөөр дахин бидэнд тэр болгон тохиолдохгүй байхаа.

Сайд Л.Гансүх Дархан-Уул аймгийн Ардчилсан намын дарга, удирдлагыг эрүүгийн хэрэгт яллуулахаар улайрч эхэлжээ
Tweet
Bolod.mn