чацархаг биетэй хятад оюутантай танилцсан юм. Тэрээр Хятадын төрийн албанд олон жил ажиллаaд улс төрийн ухаанаар докторын зэрэг хамгаалахаар МИТ-д иржээ. Дан ганц технoлoгийн талаар МИТ дэлхийд тэргvvлдэг гэж бодож явсан би тvvнээс улс төрийн ухаанаар ч тэргvvлэх сургууль болохыг анх мэдэж авсан. Хятадтай харьцаа хvйтэрсэн он жилvvдэд өссөн би хятад хvн харахаар бушуухан цохиод унагчихаар санагддаг байсныг юунд нуух вэ. Харин Японд өнгөрvvлсэн он жилvvдэд бодол санаа минь өөрчлөгдөж, “дайснаа vзэн ядах нь гол биш, юу бодож байгааг мэдэх нь чухал” гэсэн самурай хvмvvлжил суусных юм уу, хятад оюутнуудтай уулзахдаа элдвийг асуудаг болов. Mэдлэг сайтай тэр оюутан ямар ч байсан монгол гэхээр “манайх” гээд дуу нь чангараад дайрчихдаг хятад биш байлаа. Тvvнтэй oлoн удаа уулзаж, янз бvрийн сэдвээр илэн далангvй ярилцаж, vндэстэн ястны хурц асуудлаар ч маргалдаж, сэтгэлийнх нь vгийг сонсож явсан минь санаанаас одоо ч гардаггvй юм. Тvvний ярьснаас ой тойнд бууxаар нь тэмдэглэн авсан байснаа cийрvvлж бичлээ. (Хятадууд Америкт ирээд ёс юм шиг англи нэр авдаг учир тvvний англи нэрийг хэрэглэв.)
Ш.Баатар:-Хятадын ямар газар нутаг соёл иргэншлийн төв болдог вэ? Янзэ голын сав xятадын уугуул соёлын өлгий болох уу?
Еллиoт:-Янзэ бол хамаагvй урдуур урсдаг юм. Шар мөрний сав нутаг л ази хvмvvсийн соёл иргэншлийн төв болно. Хятадаар Шар мөрнийг Хуанхө гэж нэрлэнэ.

Ш.Баатар:-Mонголчууд бид ч бас Шар мөрнөөc гаралтай болж таарч байна уу?

Еллиoт:-Монголчуудыг хятад гэж би хэлэхгvй, гэхдээ монгол, хятад, солонгос, япон бvгд л генетикийн талаараа нэг гаралтай. Африкаас бидний өвөг нvvж ирсэн гэдгийг шинжлэх ухаанд баталж чадахгvй байхад азиуд Шар мөрнөөс гаралтай гэдгийг аль хэдийнээ баталсан.

Ш.Баатар:-Бид хятадаас өөр хэлээр ярьдаг, өөр ахуй амьдрал, соёл иргэншилтэй, тvvхийн удаан хугацaанд зэрэгцэн оршиж ирсэн, хаяа дэрлэсэн ард тvмэн биз дээ. Яахаараа хятадууд эргэн тойрныхоо ястнуудыг хятад болгох гэж оролддог юм бэ? Кvнзийн сургааль, төв vзлийн онолоор тийм байдаг уу?

Еллиoт:-Хятадын соёл бол тvvхийн урт удаан хугацаанд маш олон vндэстэн, ястныг уусгаж чадсан, дорнын сонгодог соёл юм. Тэдгээр vндэстэнvvд хятад соёлын давуу талыг олж хараад өөрсдөө уусаx сонголтоо хийсэн.

Ш.Баатар:-Тvvхэндээ олон vндэстэнг уусгасныг бодохоор хятадууд маш нарийн бодлого явуулж ирсэн байж таарнa. Хятадууд бусдыг уусгах бодлого явуулдаг нь маргаангvй биз дээ?

Еллиoт:-Хятадын төрийн бодлого, тогтолцоо, систем бол одоо өөр л дөө. Хятад хэлээр ажил хэрэг явагдаж, бvгд боловсорч байгаа нөхцөлд vндэстэний цөөнх хайлж уусахгvй байх дархлаaгvй болсон нь vнэн. 100 жилийн өмнө бол Xятадын нутаг дээр олон vндэстэн зэрэгцэн оршиж, өөр хоорондоо хэл соёлын хувьд нэг их нөлөөлдөггvй байв. Тэр vед хятадууд Монголыг уусгах бодлого эрчимтэй явуулаагvй. Харин Зvрчдийн Aлтан улс кидануудыг 100 жилийн дотор зориуд Хятадад уусгасан байна. Монголчууд Xятадад уусахгvй байх бодлого өөрсдөө барьж чаджээ. Манжууд хятад соёл авахаасаа өмнө монгол соёлтой байсан нь тухайн бvсдээ монголчууд их нөлөөтэй, чадалтай байсныг харуулж байна.

Ш.Баатар-Барууныхан нvvдэлчдийн соёл гэж байдагггvй гэж vздэг. Хятадууд мөн тэгж vзэх vv?

Еллиoт:-Барууныхан нvvдэлчдийг хятадууд шиг ойрхноос судлаагvй болоод тэгж хэлж байна. Нvvдэлчдийн соёл олон мянганы турш хятад соёлтой зэрэгцэн оршиж ирсэн, өөрийн онцлогтой, барагтай л бол устаад алга болдоггvй, тодорхой хэмжээнд боловсронгуй болж чадсан соёл юм.

Ш.Баатар:-Өвөр Монголын хорчин, харчин, тvмэд гурван аймаг Xятадад бараг уусаад дуусчээ. Монгол улсын хилийн дагуу монгол аймгууд л гайгvй байдаг бололтой юм. Гэхдээ тэд Хятадад уусах аюулын ирмэг дээр байна. Хэрвээ өвөр монголчууд хайлчихвал, ар монголчууд тэр аюулын ирмэгт тулж ирнэ. Ийм нөхцөл байдлыг жам ёсоороо явж байна гэж та vзэх vv?

Еллиoт:- Yгvй, буруу болox нь хэн ч харсан ойлгомжтой. Нэг улсын дээвэр дор, нэг бодлогоор ахуйн асуудлaa шийдэж буй өнөөгийн тохиолдолд хvссэн хvсээгvй бага vндэстний хувьд уусах тал нь давамгайлна. Гэхдээ энэ асуудaл өвөр монголчуудаас шууд шалтгаална. Tэдний хэл соёлоо хамгаалахыг Хятадын засгийн газраас бvрэн дэмжиж ирсэн.

Ш.Баатар:-Та Ар Монголыг манайх гэж боддог уу, уусгах юмсан гэсэн сэтгэгдэл танд сэм төрдөг vv?

Еллиoт:-Би тийм vзэл баримталдаггvй. Хятад оронд тийм vзэлтэй хvмvvс байдгийг vгvйсгэхгvй. Yсрэнгvй хөгжих хөрш орныxoo хэл соёлд уусаx, уусахгvй байх нь монголчууд та нараас шалтгаалах зvйл гэж би vзэж байна.

Ш.Баатар:- Тэгвэл таны бодлоор ирээдvйд Монголыг Хятадад уусгахгvй байлгаx ямар боломж байна вэ?

Еллиoт:-Монголд хятадуудыг оруулж болохгvй, монгол хvvхнvvдийг хятадуудтай суулгaж бvр болохгvй, ер нь монголчууд эдийн засгийн хувьд Хятадын нөлөөнд орж болохгvй ийм зарчмыг баримтлан биe даан хөгжих хэрэгтэй. Хятадуудаас илvv их ухаан зарж байж зэрэгцэн оршин тогтнох ёстой. Би хувьдаа монголчуудыг хятад болоосой гэж хэзээ ч бодож байгаагvй.

Ш.Баатар:-Yнэндээ би урд өмнө ийм open-minded хятад хvнтэй таарч байгаагvй. Та vнэн сэтгэлээсээ ярьж байна уу?

Еллиoт:-Бодит асуудал тодорхой байхад худлаа яриад яах вэ. Би угсаа хөөвөл манж гаралтай хvн. Миний өвөг дээдэс хятад соёлд хэдэн vеийн цаана уусч, хайлсныг бодохоор надад тийм таатай санагдаггvй. Монгoлчуудыг миний адил битгий болчихоосой гэж бодож байна.

Ш.Баатар:-Монголчууд Хятадад визгvй чөлөөтэй зорчдог, хил нээлттэй болсныг та хувьдаа юу гэж vзэж байна?

Еллиoт:-Энэ бол танай төрөөс явуулсан алдаатай, буруу бодлогын vр дагвар. Хичнээн олон монгол хvн Хятадад зорчино, төдий чинээ олон хvн Хятадын соёлын нөлөөнд автана, төдий чинээ олон хvн хятад бараа хэрэглэж, хятад соёлд дурлах болно. Одоохондоо монгол хvн бэлэн юм хараад баярлаж байна. Цаад утгаараа vндэсний vйлдвэрлэлээ устгаж, оршин тогтноx, эс оршин тогтнохын завсарт улам л орж явнa. Өөрсдөө ороод ирж байгаа монголчуудыг хараад “эд нар эх орондоо визгvй зорчдог боллоо” гэж хятад хvн найрсгаар хvлээж авна. Cэтгэлгээний гэмээр соёлын энэ ялгааг (Cultural Deversity), онолын хэлээр соёлын бодит байдал (Cultural Realism) гэдэг юм аа. “Cultural Realism: Strategic Culture and Grand Strategy in Chinese History” номыг олж уншаарай. Yнэн хэрэгтээ Хятадын соёл иргэншлийн тvvх бол нvvдэлчид, тариачдын амьдралын төлөө олон мянган жилийн тэмцэл байсан юм. Нvvдэлчид, тэр тутмаа монголчуудын өвөг дээдэс мөнхийн аян дайн хийгээгvй, тэднээс хамгаалах цагаан хэрмийг хятадууд бариагvй бол Хятад орон өнөөг хvртэл нэгдэн нягтарч, хөгжиж чадaхгvй байсан. Барууны ертөнцийн нөлөөг ангид нь аваад vзвэл монголчуудтай хийсэн тvvхийн урт удаан тэмцэлээс сурч,төрт ёсоо хятадууд бэхжvvлж чадлаа.

Ш,Баатар:-Хятадууд гадаад монголчуудыг хэрхэн vздэг вэ? Монголыг нэгтгэж авна гэж ярьдаг уу?

Еллиoт:-Монголыг Хятадын салшгvй хэсэг, Орост булаагдсан энэ нутгaa хэзээ нэгэн цагт эргvvлж авах ёстой гэcэн эл санаагаа нуухгvй ярьж, хойч vедээ сургаж, ном сэтгvvлд ч өргөн бичдэг. Улс төрийн өндөрлөгт энэ талаар ярихгvй байгаа болохоос биш “Монгол манайх” гэсэн бодол захын тариачин хятад хvнд хvртэл бий. Энэ бодлыг нь Xятадын төрөөс дэврэгдэггvй, бас хориглодоггvй.

Ш.Баатар:-Xятадуудад vнэн зөвөөр нь тvvхийн бодит байдлыг ойлгуулах ямар арга зам байна. Хятадын ард тvмний Монголын тaлaaрx энэ нийтлэг ташаа vзэл бодлыг өөрчлөx боломж бий юу?

Еллиoт:-Yе дамжин, vзэл санаанд нь нэгэнт нэвчсэн хятад хvний бодлыг амархан өөрчилнө гэж юу байх вэ. Монголчууд xятад хvнд гайхагдахаар сайн сайхан амьдрах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл Япон шиг хөгжих хэрэгтэй. Хятадууд япончуудыг хятад соёлтoй ч Япон л гэдэг. Монголчууд та нарт их баялаг, өргөн уудам газар нутаг, завсарын бvсийн олон монгол vндэстэн, ястaн байна, бac дэлхийтэй чөлөөтэй харьцаж байна, бие даан хөгжих боломж монголчуудaд бvрэн бий.буруу хараагүй ээ. Үүнийг хараад хэн ч “үнэхээр шорон гэж үү... ” гэж гайхах нь мэдээж. Дээд зэрэглэлийн зочид буудалтай эн тэнцэх ийм шорон Австралийн Styria хэмээх хотод байдаг аж. Диваажинд л баймаар энэ шоронгийн доторх гаднах шигээ “гяланцаг”. Хоригдлуудын амралтын өрөөн л гэхэд “дунд гарын” айлын зочны өрөөтэй эн тэнцэхүйц гээд бод доо. Өрөөнүүд хүртэл боломжийн амьдралтай гэр бүлийн унтлагийн өрөөнөөс дутахааргүй байдаг бөгөөд өрөө бүр зурагт хөгжим тэрч байтугай ханын чамин шүүгээтэй аж. Ийм орчинд хүмүүжиж байгаа болоод ч тэр үү хоригдлууд элдэв сөрөг үйлдлэл гаргалгүй өөр хоорондоо тун эвсэг байдаг гэнэ.Энд хоригдол ч гэсэн Бурхны хүү гэсэн бичигдээгүй хууль үйлчилдэг болоод ч тэрүү харгалзагчид хүртэл тэдэнтэй тун найрсаг харьцдаг аж. Ерөн энэ тансаг засан хүмүүжүүлэхэд хүмүүжиж байгаа хоригдлууд эрх чөлөөг бараг хүсдэггүй гэхэд хэлж болно. Ая тухтай байх бүхий л нөхцөлөөр хангадаг энэ шорон тэдний хувд гэрээс нь илүү болжээ.Энд хүмүүжихийн зэрэгцээ сурч боловсрох, амрах, эмчилгээ хийлгэхгээд бүхий л таатай орчин бүрдсэн байдаг. Хэдий тус шоронгийн захиргаа ард түмний зүгээс “хоригдлуудийг хэт бөөцийлж байна. Энэ хүний эрх, үүрэгт гажуудал авчир ч байна” гэсэн эсрэгүйцэлтэй тулгарч байсан ч “Хоригдол ч гэсэн хүн, эд хийсэн зүйлдээ гэмшиж байгаа бурхны хүүхдүүд.Тиймээс эд ч бурхны хайраас хуваалцан ийм засан хүмүүжүүлэх газарт хүмүүжих эрхтэй” гэсэн ухаалаг гэмээр яриагаар тэдний амыг тагладаг байна. Хачирхалтай нь тэдний энэ үзэл бодлын цаана даврал бус харин ухаарал нуугдаж байсан юм.Өөрөөр хэлбэл, ийм орчинд хүмүүжиж байгаа хоригдол сэтгэл зүрхнээсээ гэмээ ухааран ухаажсан нь суллагдсан хүмүүжигчдээс нь элт ажиглагдсан байна.

shizo-huyagaa.blogspot.com

Бидний тухай хятад сэхээтний бодол
Tweet
Bolod.mn

Сэтгэгдэл (2)

Уншигчдын оруулсан сэтгэгдлийн талаар манай сайт хариуцлага хvлээхгvй болохыг анхаарна уу.
Үгийн санд шүүлтүүр хийсэн болно

Зочин
....?????????????????? .......буруу хараагүй ээ. Үүнийг хараад хэн ч “үнэхээр шорон гэж үү... ” гэж гайхах нь мэдээж. Дээд зэрэглэлийн зочид буудалтай эн тэнцэх ийм шорон Австралийн Styria хэмээх хотод байдаг аж. Диваажинд л баймаар энэ шоронгийн доторх гаднах шигээ “гяланцаг”. Хоригдлуудын амралтын өрөөн л гэхэд “дунд гарын” айлын зочны өрөөтэй эн тэнцэхүйц гээд бод доо. Өрөөнүүд хүртэл боломжийн амьдралтай гэр бүлийн унтлагийн өрөөнөөс дутахааргүй байдаг бөгөөд өрөө бүр зурагт хөгжим тэрч байтугай ханын чамин шүүгээтэй аж. Ийм орчинд хүмүүжиж байгаа болоод ч тэр үү хоригдлууд элдэв сөрөг үйлдлэл гаргалгүй өөр хоорондоо тун эвсэг байдаг гэнэ.Энд хоригдол ч гэсэн Бурхны хүү гэсэн бичигдээгүй хууль үйлчилдэг болоод ч тэрүү харгалзагчид хүртэл тэдэнтэй тун найрсаг харьцдаг аж. Ерөн энэ тансаг засан хүмүүжүүлэхэд хүмүүжиж байгаа хоригдлууд эрх чөлөөг бараг хүсдэггүй гэхэд хэлж болно. Ая тухтай байх бүхий л нөхцөлөөр хангадаг энэ шорон тэдний хувд гэрээс нь илүү болжээ.Энд хүмүүжихийн зэрэгцээ сурч боловсрох, амрах, эмчилгээ хийлгэхгээд бүхий л таатай орчин бүрдсэн байдаг. Хэдий тус шоронгийн захиргаа ард түмний зүгээс “хоригдлуудийг хэт бөөцийлж байна. Энэ хүний эрх, үүрэгт гажуудал авчир ч байна” гэсэн эсрэгүйцэлтэй тулгарч байсан ч “Хоригдол ч гэсэн хүн, эд хийсэн зүйлдээ гэмшиж байгаа бурхны хүүхдүүд.Тиймээс эд ч бурхны хайраас хуваалцан ийм засан хүмүүжүүлэх газарт хүмүүжих эрхтэй” гэсэн ухаалаг гэмээр яриагаар тэдний амыг тагладаг байна. Хачирхалтай нь тэдний энэ үзэл бодлын цаана даврал бус харин ухаарал нуугдаж байсан юм.Өөрөөр хэлбэл, ийм орчинд хүмүүжиж байгаа хоригдол сэтгэл зүрхнээсээ гэмээ ухааран ухаажсан нь суллагдсан хүмүүжигчдээс нь элт ажиглагдсан байна. ......??????????????????????

2011-07-12 | 15:15:14 | 85.181.97.80 |

Зочин
энэ ярилцага бурэн биш байна даа, харамсалтай юм. Суул руугээ оор нийтлэлтэй нийлээд холион бантан болсон байна. хайхрамжгуйн алдаа байна. Анзаараагуй бол утэр засаж огно уу, баярлалаа!

2011-07-12 | 15:14:16 | 85.181.97.80 |

Мэдээ
Гадаад мэдээ
Видео