Монголын хөгжмийн ертөнцөд beatbox урлагийг хөгжүүлж, өөрийн гэсэн орон зайг бий болгосон авьяаслаг залуутай ярилцлаа.

Охид залуусын дунд beatbox Ray нэрээрээ танил болсон Б.Нарандэлгэр өдгөө арлын Японд сурч буй бөгөөд эх орондоо түр хугацаагаар   ирээд байхад нь уулзсан юм. Монголын үндэсний beatbox-ын холбоо байгуулан улсын чанартай томоохон тэмцээн хүртэл зохион байгуулаад авсан түүнд хийж бүтээх ажил, сонирхуулах зүйл их байгаа нь мэдээж.

-Эх орондоо ойр ойрхон ирдэг болж. Өнгөрсөн хавар Японд болсон газар хөдлөлт, цунамигийн үед хаана байсан бэ?

-Тэр айхтар гамшгийн үеэр Японд байж таарсан. Их аймшигтай байсан шүү. Монгол руугаа явах гээд өмнөх өдөр нь дэлгүүр хэсч байтал газар хөдлөлт болдог байгаа. Дөрвөн давхар байшин дотор газар хөдлөлтийн чичиргээ илт мэдрэгдэж, дээвэр нь нурж унахад   тэнд байсан хүмүүс орилж хашгираад эхэлсэн.  

-Ямар хотод байсан юм бэ?

-Токиод байлаа. 6.5 баллын хүчтэй газар хөдлөлт нэлээд өндөр эрсдэл дагуулдаг гэсэн. Энэ хотод өндөр барилга их болохоор ямар ч аюул учрах юм билээ. Тиймээс эхний үед газар хөдлөлтийн чичиргээ зогстол байшингаас гараагүй. Арай гайгүй болмогц нь “Bike” мотоциклоо унаад гэр рүүгээ хурдлахад замын гадаргуу хүртэл бамбалзаад байгаа юм шиг ямар эвгүй санагдсан гээч. Токиогийн хажууханд жижиг хэмжээний дэлбэрэлтүүд болж, дэлхий маань ингээд л сөнөж байгаа юм шиг бодогдсон. “Эх орондоо байсан бол ямар сайхан бэ. Хүний нутагт ингэж ч явах гэж дээ” гээд янз бүрийн юм бодсоор байгаад хоёр хоног нойргүй хоносон. Унтах л юм бол дарагдаж үхчих гээд байгаа юм шиг санагдаад...\инээв\

-Энэ сэтгэгдлээ хэвлэлийнхэнтэй хуваалцсан уу. Тэнд байсан монголчуудтайгаа хэр холбоотой байв?

-Нисэх буудал дээр ирэхэд сэтгүүлчид шавчихаад ярилцлага авах гэхээр нь татгалзсан. Японд тэгж их айдастай сууж байсан мөртлөө эх орондоо хийж бүтээсэн, төлөвлөсөн ажлуудаа хүртэл бодоод “Яана аа, хайран юм” гэж харамсаад амжсан. Ёстой л нөгөө, хамаг амьдрал нүдний урдуур жирэлзээд өнгөрлөө гэдэг шиг. Эх орондоо ирэхэд эмээ маань таалал төгссөн учраас хэсэг хугацаанд гашуудсан. Улсын хоёрдугаар тэмцээнээ зохион байгуулахаар төлөвлөсөн ч товлосон хугацаандаа хийж амжсангүй. Анхны тэмцээнээ “Мобиком”-ын “Ве” брэндтэй хамтарч, амжилттай зохион байгуулсан. Энэ удаад арай илүү өргөн хүрээнд зохион байгуулах тул санхүүгийн хувьд ч нэлээд нэмэгдсэн. Тэмцээн маань хоёр жилд нэг удаа зохион байгуулагддаг болохоор тус бүртээ онцлогтой. Энэ удаа Дархан, Эрдэнэтэд бүсийн аварга шалгаруулах нэмэлт тэмцээн зохиогдох юм.  Хөдөө орон нутгийн залуус шилдгүүдээ тодруулж, хотын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцох боломжтой гэсэн үг. Мөн ивээн тэтгэгч байгууллагуудтайгаа хамт ЕБС-иудад сурталчилгаа хийж, хүүхэд залууст энэ урлагийн тухай ихийг мэдрүүлэх зорилготой байна. Хэрэв амжвал өнгөрсөн жил зохион байгуулах гээд чадаагүй үндэсний парадаа хийнэ. Энэ бүхнээ ирэх намар л хийх санаатай явна.

-Сүүлийн үед маш олон beatbox-чид төрж байна. Бүгд танай холбоонд харьяалагддаг уу, аль эсвэл тэд өөрсдийн дур сонирхлоор явж байна уу?

-Мэдээж, холбооны гишүүд бий. Намайг эзгүй хойгуур монголд энэ урлаг жаахан уналтад орсон. Ажлаа улам өргөжүүлж, улсын чанартай тэмцээн уралдаанаа зохиох нь дээр юм байна. Уг нь ганц, хоёр жилийн дараа л эх орондоо очьё гэж боддог байсан ч яах аргагүй холбооны маань ажил, хүүхэд залуусын хүсэл тэмүүлэл ийм шийд гаргахад хүргэлээ. Залуус их гайхдаг л даа. “Чи Японд байгаа юм уу, эх орондоо байгаа юмуу. Их ойр ойрхон ирэх юм” гээд л... Монголд хийх ажил их байна. Японд сурахын хажуугаар янз бүрийн ажил хийж, шинэ зүйл хийх гэж зорьж яваа. Энэ удаагийн тэмцээнээс илүү олон залуусыг төрүүлмээр байна. Эхний тэмцээнээс шалгарсан залуус өөрсдийн гэсэн уран бүтээлийг хийж эхэлсэн. Маш гоё хөгжиж байна. Олон авьяаслаг beatbox-чид гарч ирлээ.

-Тэмцээний шилдгүүд ямар шагнал авдаг юм бэ?

-Хүмүүс энэ тухай их асуудаг л даа. Шагналдаа гол учир нь байгаа юм биш. Тэмцээнд оролцсоноор тухайн хүн илүү ихийг мэдэж, туршлага хуримтлуулж аваасай гэж хүсдэг. Магадгүй бусад төрлийн тэмцээн уралдаан, реалити шоунд байр, машин, их хэмжээний мөнгө амлах нь бий. Бидний хувьд, ийм том зүйлс амлах болоогүй. Одоо л дөнгөж эхний алхмуудаа хийж байна шүү дээ. Уламжлалт тэмцээн маань хөгжих тусам шинээр гарч ирж буй залуусын уран бүтээлийг дэмжих тал дээр илүү ажиллана. Цаашид тэмцээний ялагчдад зүгээр л нэг мөнгө атгуулахаас илүүтэй уран бүтээлийнх нь цомгийг гаргаж өгсөн нь дээр байх. Өмнөх тэмцээн маань зөвхөн танилцуулга маягийн нэвтрүүлэг болж гарч байсан бол, энэ удаагийнх нь реалити шоу маягаар үзэгчдэд хүрэх юм. Оролцогчдын дундаас шалгарсан шилдгүүдэд тусгай даалгавар өгч, уран бүтээлийн ажил болон бэлтгэлийн явцыг нь олны өмнө ил тод байлгах зорилготой. Beatbox battle тэмцээнд хэн хамгийн их мэдлэгтэй, гоё дуугаралтыг гаргаж чадсан нь хождог байсан бол, одоо үзэгч болон шүүгчдийн өмнө оролцогчдын уран бүтээлийг гаргаж ирэх юм. Тухайн оролцогчийн амьдрал, уран бүтээл, beatbox урлагийн талаар илүү дэлгэрэнгүй харуулах арга нь энэ.

-Газар хөдлөлт дахих магадлалтай болохоор эргээд очно гэхээс айхгүй байна уу?

-Айх гэхээсээ илүү тэнд үлдсэн сургууль, ажил төрлөө бодох хэрэгтэй. Цаашид тэнд хийхээр төлөвлөсөн ажил олон байгаа учраас шууд орхино гэвэл хэцүү л юм. Гэхдээ газар хөдлөлт дахих магадлалтай болохоор цаашид өөр газарт сурч, ажиллах эсэхээ бодож л байна. Ер нь, нэг жилийн хугацаанд байдал ямархуу байхыг харж л байя.

-Японд ямар ажил хийдэг юм бэ?

-Продакшнуудтай хамтарч тоглолт зохион байгуулдаг. Японд манай Хандмаа гэдэг мундаг дуучин охин бий. Түүний тоглолт болон бусад дуучдын уран бүтээлд оролцох, япончуудтай хамтарч ажиллах гэх мэт олон зүйл хийнэ. Өмнөхөө бодвол, хийх ажил нэмэгдсэн. Хажуугаар нь эх орондоо ирж төлөвлөсөн ажлуудаа гүйцээнэ гэхээр жаахан хэцүү. Хүмүүс намайг тэмцээн уралдаан зохион байгуулах, шоу тоглолт хийхдээ холбооны  залуусыг гүйлгэдэг гэж боддог юм шиг байна лээ. Гэтэл би бүх зүйлээ өөрөө хийдэг. Дүү нар маань жижиг сажиг зүйлд хамтарч ажиллана уу гэхээс биш тэр бүр оролцдоггүй.

-Холбооны үйл ажлаас гадна гадаадад суралцаж байна. Японд амьдарч байгаа учраас бизнес хийж, их мөнгө олдог болоод л санхүүгийн тал дээр санаа зовдоггүй байх гэж ойлгодог хүн цөөнгүй?

-Монгол, Японы хооронд намайг байнга нисдэг болохоор “Ямар баян, яасан их мөнгөтэй юм бэ” гэж ярьдаг юм билээ, зарим хүн. Гэтэл би монголын beatbox сонирхдог залуусын төлөөлөл шүү дээ. Үүнийг ойлгох нэгэн байхад ойлгохгүй хүн ч цөөнгүй. Намайг beatbox сонирхсон залуусаар тоглоом хийж, шоу бизнес болгож байна гэж харддаг. Энэ урлагийг би эх орондоо хөгжүүлж, хүүхэд залуусыг дэмжихээс гадна үндэснийхээ урлагийг хүртэл агуулах бодол өвөртөлж яваа. Миний араас үндэсний урлагаа beatbox-той хослуулж тоглодог олон залуу гарч ирж байна. Би тэдний хүсэл эрмэлзэл, уран бүтээлийн гүүр болохыг хүсдэг. Beatbox урлагаар олон сайхан зүйл хийж болно гэдгийг залуустаа мэдрүүлмээр байна. Уран бүтээл хийх, суралцах гэх мэт санхүүгийн асуудлаа би хувиасаа гаргадаг. Багаасаа янз бүрийн ажил хийж, шударга хөдөлмөрөөр амьдарч ирсэн учраас хэн нэгнийг царайчлах дургүй. Надад айхтар их мөнгө төгрөг өгч, уран бүтээлийг минь бүрэн ивээн тэтгэх байгууллага алга. Монголд тийм компани ховор шүү дээ. Найз нөхөд маань энэ тал дээр их тусалдаг юм. Сэтгэл сайтай, зорилго нэгтэй учраас санаа зовох зүйлгүй.

-Сургуулиа төгсөөд хаана амьдрах тухайгаа бодсон уу, Японд үлдчих юм биш биз?

-Монгол залуус маань гадны соёлд нэлээд татагдах болж. Яахав, цаг уурын тааламжгүй байдал болон нийгмийн ороо бусгаа амьдрал, олон талын стресс гээд л тэдэнд гадагшаа явах нь дээр юм шиг санагддаг байж магадгүй. Би ч гэсэн иймэрхүү зүйлийг их мэдэрсэн. Японд анх очоод соёлын “шоконд” орох үе гарч л байлаа. Хоёр жилийн дараа эх орондоо эргээд ирэхэд хөгжил нь дээшилсэн байхыг хараад их баярласан. Гадаадад сурч байсан монгол залуус маань эх орондоо ирээд энэ бүхнийг хийсэн гэж бодоод тэр. Тиймээс би эх орондоо амьдрахыг илүүд үзнэ.

-Багагүй хугацаанд ганц бие явлаа. Найз охинтой болж амжсан болов уу?

-Хүмүүс одоо бүр найз охин гэхээсээ илүү “Эхнэртэй болж байна уу” гэж асуудаг болж. Нас яваад байгаа ч юм шиг...(инээв) Би одоо дөнгөж 24 настай, залуухан байгаа биз. Уран бүтээлээ хийж, олон танигдсан цаг хугацаа маань урт болохоор Ray хөгшрөөд байгаа юм шиг бусдад санагдаж мэдэх юм. 17 настайдаа урлагт хөл тавихдаа хөдөө орон нутгаар явж beatbox party хийдэг байлаа. Өөрийгөө хөгжүүлж, тайзны соёл, үзэгчдийн сэтгэлзүй зэргийг судалж байснаа бодвол чамлахааргүй урт хугацаа өнгөрч. Энэ ч утгаараа би урлагийг хэрхэн өөртөө бий болгох, ертөнцийг үзэх үзэл, beatbox гэж юу вэ, энэ талын хичээл, beatbox Ray гэж хэн болох зэрэг олон талын мэдээллийг агуулсан намтарчилсан ном гаргах ажилд орсон. Beatbox-ын гарын авлага маань DVD, Audio CD болон beatbox-ын элементүүдийг  комет байдлаар зурж оруулсан байх юм. Мөн миний хувийн амьдрал, уран бүтээлийг харуулсан олон сонирхолтой бичлэг багтана. 2000 онд анх монголд beatbox урлагийг хэн оруулж ирсэн болох нь маргаантай асуудал байдаг. Энэ бүхний хариуг номноос маань олж харахын зэрэгцээ Монголын үндэсний beatbox-ын холбооны талаархи дэлгэрэнгүй мэдээлэл, гишүүдийн намтрыг сонирхох биз ээ. “Ray урлагаа орхиж байна уу” гэх бодолтой залуус цөөнгүй байгаа байх. Миний хувьд хичээл ном, хувийн амьдрал гээд өөр анхаарах зүйл олон бий. Цаашид дан ганц урлагаа хөөгөөд явна гэвэл хэцүү биз.

-Нууцлаад байгаа болохоор улам анхаарал татаад эхэллээ. Ямар ч гэсэн, найз бүсгүйтэй болж дээ?

-Тиймээ, болсон.(инээв) Одоохондоо амьдрал зохиох болоогүй. Үерхэж нөхөрлөөд л явж байна. Бид хоёр энд өнгөрсөн жилийн зун танилцсан. Найз бүсгүй минь надаас ганц, хоёр насаар эгч болохоор үе тэнгийнх юм шиг л байдаг. Тун удахгүй гадаадад сурахаар явах гэж байгаа. Манайхан намайг “Япон эмэгтэйтэй суучих юм биш биз дээ” гэж цаашлуулж байсан удаатай. Яалаа гэж тэгэх билээ. Гэхдээ гадаад хүнтэй суулаа гээд эх оронч үзлээ гээж байгаа юм биш шүү дээ. Хайр сэтгэл, үзэл бодол, философи гээд хүмүүсийн байр суурь янз бүр байдаг учраас тэрийг буруутгахгүй. Миний хувьд гадаад бүсгүйтэй хамт амьдрахад нэлээд бэрхшээл гарах байх гэж боддог. Төрж өссөн газар, хэл соёл, гэр бүлийн хүмүүжил гэх мэт. Найзуудын маань дунд гадаад хүнтэй суусан хүн ч бий. Япон эмэгтэйг эр хүнийг хүндэлж, хайрлах тал дээр хамгийн сайн гэдэг нь яалт ч үгүй үнэн. Монгол бүсгүйчүүд маань тэднээс юугаараа дутах вэ. Эрдэм боловсрол эзэмшээд эрчүүдтэй эн зэрэгцэн хөдөлмөрлөж, аль ч салбарт өрсөлдөхүйц чадвартай яваа эмэгтэйчүүдийг буруутгах аргагүй. Харин надад царай зүсээс илүү эр хүнийг хайрлаж, хүндэлдэг бүсгүйчүүд таалагддаг. Сэтгэл зүрх гэдэг юугаар ч орлуулж, сольж боломгүй нандин зүйл учраас гадаад үзэмж тийм ч чухал биш. Зүрхээ чагнаж, сэтгэлээ мэдэрч байж амьдрал зохиох хэрэгтэй гэж залуустаа зөвлөмөөр байна.

-Охидын зүгээс танилцах санал ирдэг л байх. Олны танил хүн гэдэг утгаар ханддаг уу, аль эсвэл..?

-Найз бүсгүй маань намайг Ray гэж мэдэхгүй, уран бүтээлийг минь ч сонсч байгаагүй. Тэгэхээр олны танил гэхээсээ илүү хувь хүнийх нь үүднээс харилцан ойлгодог хүнтэй учирсан болохоор ийм асуудалд санаа зовохгүй байна. Үзэл бодол, хэтийн зорилго, байр сууриа зөв илэрхийлж чадсан болохоор найз бүсгүйдээ өөрийгөө бүрэн таниулсан гэж боддог. Түүнээс биш, би ингэж тоглодог гээд янз бүрийн зүйл хийгээгүй. Ийм зүйлээс ч ичдэг. Дөнгөж олонд танигдаад ирэхээрээ зарим хүн жаахан бардам зантай болдог ч яваандаа ойлгох биз. Амжилтанд хүрэх тусмаа илүү даруухан байж, бусдад зааж зөвлөн тусалж байвал зүгээр юм болов уу. Уран бүтээл, хөдөлмөрч занг минь үнэлдэг учраас зөвхөн найз охин бус сайхан найзууд болохыг хүссэн хүн олон бий. Намайг олны танил гэдэг үүднээс хандаж байсан охид цөөн шүү.    

-Хүзүүг тань гоёсон шивээснийхээ утгыг тайлбарлахгүй юу. Хэзээ хийлгэсэн юм бэ?

-Дунд сургуульд байхдаа хийлгэсэн. Гоё хэлбэр дүрстэй, ийм өвөрмөц шивээстэй адилхан нь бараг байхгүй биз. “Хүн-Робот” гэсэн утгатай ч юм шиг их содон. Найзууд маань хааяа “Чи хүзүүн дээрээ араа шүдтэй юм уу. Наадахаар чинь дамжиж beatbox гардаг байх даа” гэж тоглоом шоглоом хийнэ ээ. Өөр шивээс одоогоор алга.

-Унаагаа сольсон байна лээ,энэ таны хообий юу?

-Нэлээд хэдийг сольсон шүү. Монголд байхгүй, гоё чамин загвартай машин унахыг хүсдэг. “Пит круйзер” маркын машин унаж байснаа болиод сая жийп авлаа. Хоёр эгч маань бас Японд амьдардаг болохоор надтай хамт ирсэн. Гэр бүлийнхэнтэйгээ хамт хөдөөгүүр явахад жийп машин их тохиромжтой юм. Миний унаж байгаа тав дахь машин. Машин худалдаж авахдаа салоны тохижилт, ая тухтай байдал, өнгө, загвар зэргийг нь чухалчилдаг. Гутлаа байнга арчдаг шигээ машинаа үргэлж арчилна. Багадаа их цэмцгэр, нямбай хүүхэд байсан учраас зарим үед “Эмэгтэйлиг зантай” гэж шүүмжлүүлдэг байлаа. Гэхдээ энэ чинь соёл шүү дээ. Тэр ч бүү хэл, арьсныхаа эрүүл мэндэд хүртэл анхаарах ёстой гэж боддог. Бассейнд сэлж, хааяа гоо сайханд ороод массаж хийлгэнэ. Магадгүй, Японы чийглэг уур амьсгал, хоол унд нөлөөлөөд арьс маань эрүүл, цэвэрхэн болсон байж мэднэ.

Р.МӨНГӨН