ОХУ-ын Ерєнхий сайд В.Путин ирэх оны Ерєнхийлєгчийн сонгуульд нэр дэвшинэ гэдгээ зарласнаас хойш анх удаа

хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд ярилцлага єгчээ. Тэрээр яагаад Кремльд эргэн ирэхээр шийдсэн, Д.Медведев тэр хоёрын дунд ямар тохиролцоо байсан, тvvний удирдсан Орос орон их гvрний статусаа алдах уу vгvй юу, ЗХУ-ыг эргэн сэргээх бодол байгаа эсэх гээд сонирхолтой сэдвээр Россия, НТВ, Оросын нэгдvгээр суваг гэсэн гурван том телевизийн захиралтай дараахь яриаг єрнvvлжээ.

-Ноён Путин, та яагаад Кремльд эргэн ирэхээр шийдэв?
-Интернэт, сонин хэвлэлийг хангалттай уншсан болохоор ийм асуулт ирнэ гэдгийг мэдэж байсан. Тэгэхээр энэ асуултад хариулахад Борис Ельциний хэлэх дуртай байсан нэг vгийг давтъя. Би хэзээ ч энэ албан тушаалд хvсч тэмvvлээгvй гэж. Мэдээж таны асуулт манай сєрєг хvчнийхний гаргаж буй шvvмжилсэн єнгє аясыг илэрхийлж байгаа учраас нэмж тодруулга хийе. Би улс орноороо хєндлєн гулд єчнєєн л аялдаг. Тэгж явахдаа жирийн иргэдтэй уулзаж ярилцсаар дадал болжээ. Тэдгээр эгэл жирийн хvмvvсийн дийлэнх нь миний дэмжигч. Ер нь, нэлэнхvйдээ тийм болов уу гэж найдаж байна. Гэхдээ бас Медведев бид хоёрыг шvvмжилдэг хэсэг ч байгаа нь vнэн. Тэд “Хэрэв та хоёр ингээд шийдчихэж байгаа юм бол сонгууль явуулаад ямар хэрэг байна” гэдэг. Магадгvй тэдний хувьд тийм л байдаг юм байгаа биз. Гэхдээ Оросын жирийн иргэдийн хувьд сон-голт хэзээд байсаар ирсэн.
-Ерєнхийлєгч Д.Медведев хэлэхдээ таныг дахин дэвшvvлэх тухай шийдвэрийг аль эрт гаргасан гэсэн. Хэрэв нууц биш бол тэр шийдвэрийг яг хэдийд, яаж гаргасан бэ?
-Vvнд нууцлах юм байхгvй. Бvх юм болдог жам ёсоороо л болоод єнгєрсєн. Энэ шийдвэрийг хоёр, гуравхан хvн хоорондоо яриад нууцаар гаргачихсан юм биш. Ер нь, улс тєрийн хамтрагч-дын хувьд хамтран ажиллахаасаа ємнє ямар зарчмаар, яаж ажиллахаа ємнє нь ярьж тохиролцдог дvрэм бий шvv дээ. Яг тэр дагуу л дєрвєн жилийн ємнє бид ярилцаад, єнєєдєр иймэрхvv сценари vvсч магадгvй гэдгийг урьдчилан тооцоолж байсан юм. Гэхдээ бидний гаргасан энэ шийдвэр сонгогчдын хувьд зvгээр л санал. Хэрэв бидний саналыг дэмжиж тэд баталсан тохиолдолд л би Ерєнхийлєгч болно.

- “Нэгдмэл Орос” намын хурал дээр таныг Ерєнхийлєгчийн сонгуульд нэр дэвшинэ гэдгийг ноён Медведев зарлахаас ємнє та хоёрын хооронд ямар яриа болсон бэ?
-Тvvнд нэг их онцгойлоод байх юмгvй. Бид хоёр энэ асуудлыг єнгєрсєн гурван жил гаруйн хугацаанд бишгvй л ярьсан. Бид хоёр байнга л уулздаг гэдгийг та нар мэднэ. Амралтаа хамтдаа єнгєрvvлнэ, спортоор хичээллэнэ, ажил хийж, шийдвэр гаргасан ч хамтдаа л байдаг. Тэгэхээр энэ талаар хангалттай олон ярьсан байж таарна. Тэгэхдээ сонгуулийн ємнє нєхцєл байдлыг харгалзан vзэж эцсийн шийдвэрээ гаргая гэж байсан. Харин єнєєгийн нєхцєл байдлыг авч vзээд ерєнхий тєлєвлєгєєгєє єєрчилсєнгvй.

Би тєрийн эрхийг хvчээр авах гэж оролдоогvй

-Ноён Путин, ер нь яагаад “Нэгдмэл Орос” намыг ирэх сонгуульд хэн тэргvvлж оролцохыг Д.Медведев та хоёр дундаа шийдчихэж байгаа юм бэ?
-Би танд тайлбарлая. ОХУ-ын Ерєнхийлєгчєєр ажиллаж байгаагийн хувьд Дмитрий Медведев улс орны олон чухал тєсєл хєтєлбєрvvдийг хэрэгжvvлж, ємнє нь зєвхєн цаасан дээр эсвэл сайдын єрєєнд яригддаг байсан асуудлыг ажил болгон эхлvvлсэн. Тухайлбал, 2020 хєтєлбєр байна. Энэ мэт удаан хугацааны хєгжлийн бодлого, хєтєлбєрvvдийг vргэлжлvvлэхэд Д.Медведев хэрэгтэй байгаа юм. Манайд Засгийн газар л гvйцэтгэх эрх мэдлийг барьдаг шvv дээ. Тиймээс хэрэв Д.Медведев “Нэгдмэл Орос” намын нэр дэвшигчдийг тэргvvлэн сонгуульд оролцоод ялбал, дараагийн Засгийн газрын тэргvvн болж, эхлvvлсэн ажлаа vргэлжлvvлэх боломжтой болно.

Миний хувьд гэвэл тєрийн эрхийг авах гэж хvчээр оролдоогvй. Та мэдэж байгаа. Хэрэв би хvсвэл “Нэгдмэл Орос” нам парламент дахь олонхийн суудлаа ашиглаад Vндсэн хуулийг єєрчилж чадна. Єєр бусад оронд ийм жишээ олон бий. Єєрийнхєє хvсэл сонирхолд таацуулан Vндсэн хуулиа єєрчилж, хэдий л бол хэдий хугацаагаар суудалдаа vлддэг. Гэхдээ би тэгээгvй. Єєртєє зориулж Vндсэн хуулийг єєрчлvvлээгvй. Тэгээд ч хvмvvс намайг сонгохоос наана юу ч шийдэгдэхгvй. Хvмvvс юу болох нь тодорхой л гэж ярьдаг. Гэхдээ улс орон даяар сонгууль єгч байхад тvvнээс ємнє юуг тодорхой гэж ярих юм бэ. Эцэст нь сонгогчид л бvгдийг шийднэ. Ер нь, єчнєєн олон удаа сонгогдсон Ерєнхийлєгч дэлхийн тvvхэнд зєндєє л байдаг.

-Тийм шvv. Франклин Рузвельт гэхэд дєрвєн удаа сонгогдсон.
-Америкийн хэд хэдэн Ерєнхийлєгч гурав дахь удаагаа нэр дэвшээд, миний санаж буйгаар ихэнх нь унасан. Франклин Рузвельтээс бусад нь. Яагаад Ф.Рузвельт ганцаараа дєрвєн удаа сонгогдсон бэ гэхээр тvvний бодлого vр дvнтэй байсан юм. Германы канцлер Хельмут Коль гэхэд 16 жил тєрийн эрхэнд байсан хvн. Франц л гэхэд саяхныг хvртэл Ерєнхийлєгч нь долоон жилийн бvрэн эрхтэй, хэдэн ч удаа нэр дэвших эрхтэй байлаа. Тэд бvгд улс орныхоо хvнд хэцvv цаг vед тєр барьж байсан. Орос ч тvvнээс ялгаагvй. Ер нь, улс орон хvнд хэцvv байгаа vед улс тєр тогтвортой байх нь маш чухал. ЗХУ нуран унасны дараахь хvнд vеэс бид одоо л гарч байна. ЗХУ гэдэг чинь юу юм. Оросын л єєр нэг нэр. 1990-ээд онд болсон тэр задралын дараахь их хямрал, уршгийг бид єнгєрсєн 10 жилд л арай гэж давж, хєл дээрээ зогсохтойгоо боллоо. Орост одоо тогтвортой тєр засаг хэрэгтэй байна.

-Д.Медведев Ерєнхийлєгчєєр ажиллах хугацаандаа авлигын эсрэг хvчтэй кампани єрнvvлж, эрvvгийн хуульд реформ хийхээс эхлээд олон салбарт шинэчлэлийн ажил эхлvvлээд байна. Та тvvний энэ ажлыг vргэлжлvvлэх vv?
-Улс орны хєгжлийн стратегийн асуудалд бид ижил байр суурьтай байдаг. Харин хувь хvнийхээ тухайд бол бид єєр хvмvvс. Яг vнэнийг хэлэхэд, Д.Медведевийн хийсэн зvйлс бол айхтар том єєрчлєлт, шинэчлэл биш. Улс орны єнєєгийн нєхцєл байдалд юу хийх хэрэгтэй, юу нь болохгvй байна, тvvнд л чиглэсэн ажлууд. Гэхдээ хэрэв бидний тавьсан саналыг Оросын ард тvмэн дэмжвэл би Д.Медведевийн хийж эхлvvлсэн ажилд єєрчлєлт оруулахгvй.
-Та “Нэгдмэл Орос” намынхаа нэр дэвшигчид дунд шинэ хvн олноор нь гаргаж ирнэ гэж амласан. Гэтэл нэр дэвшигчдийг харахад нєгєє л хуучны улстєрчид бєєнєєрєє цохиж явах юм.
-Сонгууль хараахан болоогvй байна. Ирэх арванхоёрдугаар сарын 4-нд болно. Бид намынхаа нэр дэвшигчдийн жагсаалтыг ч гаргаж тавиагvй байгаа. Ерєнхийдєє 600 гаруй нэр дэвшигч байгаагийн талаас илvv хувь нь холбооны сонгуульд хэзээ ч оролцож vзээгvй хvмvvс. Єєрєєр хэлбэл бид нэр дэвшигчдийнхээ 50 хувийг шинэчилсэн гэсэн vг.
-“Нэгдмэл Орос” нам ирэх сонгуульд хэдэн хувийн санал авах бол? Хэдийг авбал таны хувьд сайн дvн гэж vзэж, сэтгэл ханамжтай байх вэ?
-Манай нам улс орны хувьд ч, парламентын хувьд ч тэргvvлэгч улс тєрийн хvчин байх хэрэгтэй байна.Тэр л сайн vр дvн.

Найз нєхєдгvй байна гэдэг гунигтай. Гэвч би тэднээс шуудхан татгалздаг

-Та тогтвортой байдал гэж их ярьж байна. Гэхдээ тогтвортой байдал гэдэг нєгєє талаар зогсонги байдал vvсгэх талтай?
-Засгийн газар байнга солигдох нь улс орон сул дорой, муу байгаагийн л шинж. Манайхан улс орны удирдлага тогтвортой байхаар Л.Брежневийн vеийнх шиг зогсонги байдалд орчихлоо гэдэг. Би айхтар хатуу шvvмжлэл хэлмээргvй байгаа ч Зєвлєлтийн удирдагчид дунд над шиг, одоогийн Ерєнхийлєгч Дмитрий Медведев шиг хичээл зvтгэл гарган хєдєлмєрлєсєн хvн байхгvй.
-Тэдэнд тийм боломж ч байгаагvй.
-Тэд юу хийх ёстойгоо ухамсарлаж мэддэггvй байсан юм. Бас бие, эрvvл мэнд нь ч тэгж ажиллах боломж олгоогvй биз.
-Таныг дахин нэр дэвшинэ гэхэд барууны орнууд тєдийлэн хvчтэй хариу vйлдэл vзvvлээгvй. Гэхдээ тэд таныг улс тєрийн хувьд “харцага” гэж хэлдгийг мартаагvй байх.
-Харцага гэдэг гоё шувуу шvv дээ.

-Гэхдээ та бол тагтаа биш.
-Би эр хvн. Янз бvрийн шилжvvлсэн утгатай vгэнд дургvй.
-Нэртэй улстєрчид голдуу ганцаардмал хvмvvс байдаг. Энэ нь магадгvй албан тушаалын томилгоо, халаа сэлгээг хайр найргvй хийдэгтэй холбоотой байх. М.Горбачев, Б.Ельцин гээд л. Таны хувьд?
-Улстєрчдийн ганцаардлын тухай ярьж байгаа бол энэ нь халаа сэлгээтэй холбоотой гэж би бодохгvй байна. Яахав нэг талаар таны зєв. Хэн нэгнийг халж солиод явуулчихлаа гэхэд тэр хvн надад талтай хэвээр vлдэх vv гэдэг асуудал. Гэхдээ тvvний оронд бас хэн нэгэн ирнэ ээ дээ. Энэ чинь би шинэ найзтай боллоо гэсэн vг. Гэхдээ ганцаардал гэдэг хvний нєєцийн бодлоготой холбоотой юм биш. Хvн надад дургvй болохоос айгаад халаа сэлгээ хийж чадахгvй байна гэж юу байх вэ. Ер нь, эрх мэдэл бvхий улстєрчид бусадтай хэт их ойртож дотносох хэрэггvй байдаг. Яагаад гэвэл ойр дотны хvмvvсийнх нь vзэл бодол шийдвэр гаргахад нь нєлєєлдєг. Ажил хэргийн шийдвэрийг хувийн vнэлэмжээр гаргаж яавч болохгvй. Яах вэ, хvн гэдэг vvднээс найз нєхєргvй байна гэдэг гунигтай. Гэвч миний хувьд vvнээс шуудхан татгалздаг.
-Та нэр дэвшинэ гэдгээ зарласнаас хойш анхны айлчлалаа Хятадад хийлээ. Ерєнхийлєгч Д.Медведевийн анхны айлчлал бас л Хятад байсан. Энэ бvгд Оросын хувьд тэргvvн зэргийн тvнш нь Хятад болсон гэдгийг харуулж байх шиг?
-Энэ бол ердєє л санамсаргvй давхцал. Улс орон хоорондын уулзалт хэлэлцээр гэдэг тодорхой тєлєвлєгєє, хуваарийн дагуу явагддаг. Гэхдээ Хятад бол Оросын хувьд хамгийн гол тvншийн нэг. Бидэнд Хятадыг стратегийн тvнш гэж vзэх бvрэн дvvрэн шалтгаан бий. Дэлхийд хамгийн урт хилээр хиллэдэгийн хувьд ч биш. Манай хоёр орны худалдаа сvvлийн жилvvдэд маш хурдацтай єсєн тэлж байна. Оросын бараа бvтээгдэхvvний хувьд Хятад маш том зах зээл. Бас манай эдийн засгийн гол хєрєнгє оруулалтын эх сурвалж нь болоод байна.

Ємнєх ажлаа л хийцгээ. Инфляц, єр, таргалалттайгаа тэмц

-Та саяхан “Известия” сонинд Евроазийн эдийн засгийн орон зайн тухай нийтлэл бичсэн. Европ, Ази-Номхон далайг холбосон энэ бvс нутгийн тухай ингэж онцолсон нь хуучны ЗХУ-г сэргээх, шинэ эзэнт гvрэн байгуулах гэсэн санаархал хэмээн зарим ажиглагч vзэж байна?
-Vvнийг шvvмжлэл гэж ойлгож болох уу.
-Шvvмжлэл ч хаа сайгvй л гарч байна.
-Ингэхэд, тэр сонины нийтлэлийн автор нь ганц би биш. Бас ганц Орос ч биш. Уг нь, энэ саналыг анх Казахстаны Ерєнхийлєгч Н.Назарбаев гаргасан. Одоо бидний байгаа энэ Ново-Огарёвод тэр єєрєє ирээд ийм зvйл хийе гэж санал тавьж байсан юм.
-Хэзээ?
-Хэрэв миний ой тогтоолт муудаагvй бол 2002 онд байх. Яг энэ хажуугийн байшинд Назарбаев, Лукашенко, Кучма бид дєрєв суугаад ярилцсан. Хэрэв манай дєрвєн улс технологи, дэд бvтэц, тээвэр, ашигт малтмал, энергийн салбарт нєєц бололцоогоо нэгтгээд хамтран ажиллавал дэлхийн зах зээлд єрсєлдєх чадвар маань vлэмж єснє. Бидэнд ємнєх vеийнхнээ-сээ олж авсан хамтран ажиллах туршлага байна. Хэл соёлын хувьд ч давуу талтай. Гэхдээ энэ бvхэн эдийн засгийн хувьд л нэгдэж, хамтран ажиллахыг хэлээд байгаа юм. Тvvнээс биш ЗХУ-ыг сэргээх гэсэн улс тєрийн эвсэл биш. Єнєєгийн Орос орон тийм зvйл сонирхохгvй. Тэгж бусдын илvv ачаа, эрсдлийг єєртєє хvлээхийг ч хvсэхгvй. Гэхдээ хvнд ачаа vvрч сурсан ємнєх туршлагаараа бусадтай хамтрахад юу нь болохгvй гэж. Vvнийг эзэнт гvрэн байгуулах гэсэн Оросын амбиц гэж vзэж байгаа бол би юу хэлэх вэ.

Гэхдээ Европт юу болж байгааг хар л даа. ЗХУ-ын мєрєєдєж ч байгаагvй хэмжээнд хvртлээ Европын холбоо тэлээд байна. ЗХУ хэзээ ч гишvvн орнуудынхаа хууль батлах vйл явцад оролцдоггvй байсан. Гэтэл одоо Европын холбоо шууд гишvvдийнхээ хууль журмыг гаргаж байна. Америкийг хар. АНУ, Канад, Мексик хоорондоо яаж нэгдэн нягтарч байна. Тэднийг нэгдэж нийлж байхад хэн ч юу ч хэлдэггvй атлаа Оросыг болохоор амбицтай гэж ад vзэж болохгvй шvv дээ. Тэгж шvvмжлээд байгаа хvмvvст хэлэхэд “Єєрсдийнхєє ємнєх ажлыг л хий. Инфляц, vндэсний єр, таргалалттайгаа ч гэсэн тэмц л дээ”.
-ОХУ дэлхий нийтийн хэрэгт тэргvvлэх vvргээ алдаж, их гvрэн гэдэг статусаа гээж байгааг бид єнєєдєр харж байна. Олон улсын хурал чуулганд биднийг урихгvй байна, урилаа ч хоёрдугаар зэрэглэлийн суудал оногдож байна. Энэ нь агуу гvрний ард тvмэн хэмээн бодож сэтгэж сурсан оросуудад хvндээр тусч байна. Хєлбємбєгєєр бол Андорра мэтийн хоёрдугаар зэрэглэлийн орнуудтай нэг зиндаанд тоглох сэтгэлзvй бидэнд алга.
-Юуны ємнє хэн нэгнийг, тэр тусмаа жижиг улс орон ч бай тэгж дорд vзэх хэрэггvй гэж танд зєвлєе. Андорраг тэгж дорд vзэх нь хvлээн зєвшєєрч болохгvй хэрэг. Тулааны урлагаар хичээллэж байхдаа олж мэдсэн нэг философи надад байдаг юм. Єрсєлдєгчєє хэн гэдгээс нь vл хамааран хvндэтгэ гэж. Ес зvйн хувьд ч, прагматикийн хувьд ч. Єрсєлдєгчєє сул дорой хэмээн vл тоож байгаад хvчтэй цохилт амсах хамгийн гашуун.

Тиймээс газар нутаг, эдийн засгийн хvчин чадлаар нь улс орнуудыг vнэлж цэгнэж болохгvй. Хятадыг сана л даа. Соёлын хувьсгалын vед ямар хvнд нєхцєлд байлаа. Гэтэл богинохон хугацаанд яаж єсч хєгжив. 1990-ээд оноос Оросыг дорд vзэх хандлага ажиглагдаж эхэлсэн. Гэхдээ ухаалаг улстєрчид бол биднийг хэзээд хvндэлсээр ирсэн. Тэдний л ачаар би єєртєє итгэлтэй алхаж, юу бодож, яаж биеэ авч ёстой вэ гэдгийг сурсан. Манай улс ч тийм л байх ёстой. Оросыг тэргvvлэх гvрэн гэдэг ойлголтоос нь салгаж хаях хvсэлтэй хvн байгаа бол тэдэнд алдаж байна гэж хэлье. Орос бол тиймэрхvv маягаар харьцаж болох орон биш. Яахав, тэд биднийг урихгvй байг. Бид ч очъё гэж зvтгэхгvй. Бид єєрсдєє л улс орноо хєгжvvлээд, хvмvvсийнхээ аж амьдралыг дээшлvvлээд явж байвал болоо биш vv. Тэгсэн цагт тэд хvссэн хvсээгvй биднийг урих болно. Харин урилгыг нь хvлээн авах уу vгvй юу.

-Одоо Европт хямрал ид нvvрлээд байна. Энэ хямралд єртєхгvйн тулд Орост ч бас тєлєвлєгєє хэрэгтэй гэж эдийн засагчид vзэж байна. Яг л охидын банзал шиг. Богино бєгєєд чанартай. Танай Засгийн газарт тийм тєлєвлєгєє байна уу?
-Богино банзал зарим бvсгvйг сайхан харагдуулдаг ч заримынх нь хувьд ємсєєгvй нь дээр байдаг.
-Урт банзал дээр гэж vv?
-Тийм ээ. Оросын эдийн засагт удаан хугацаанд vргэлжлэх даацтай тєлєвлєгєє хэрэгтэй. Манай эдийн засаг хангалттай тєрєлжиж чадаагvй. Бид ердєє 4-7 тєрлийн бvтээгдэхvvнээр л дэлхийн зах зээлд єрсєлдєж байна. Хэрэв vvнийг 50-100 болгон нэмэгдvvлбэл эдийн засаг маань тогтворжино. Гэхдээ барууны орнуудын зах зээл хямралаас болж хумигдсан нь манайд бvтээгдэхvvний борлуулалт муудах, vнэ унах зэргээр нєлєєлж байна л даа.

Ямартай ч эдийн засаг маань бусад орон шиг уначихаагvй. Энэ онд гэхэд дєрвєн хувиар єссєн. Зарим хvн “Амьдрал хvнд байна. Vvнээс долоон дор юм vзэж байсангvй” гэдэг. Мэдээж бидэнд єчнєєн асуудал байгаа ч гэсэн vvнээс долоон дор vе зєндєє л байсан. 1980-аад оны сvvлчийг сана. Саван, элсэн чихэр тансаг хэрэглээнд тооцогддог байсан vе бидэнд бий. 1990-ээд оны эхэн vед нийгмийн халамжийн систем бvхэлдээ дампуурчихсан хvмvvс цалин, тэтгэвэрээ авах гэж зургаан сар хvлээдэг байсан. Гэмт хэрэг бvр гаарчихсан. Бараг иргэний дайн болж мэдэхээр байсан. Єнєєдєр ч бидэнд асуудал байгаа. Гэхдээ азаар єнгєрсєн vеийнх шиг аймшигтай биш.