төсөөлөхийн аргагүй билээ. Гэхдээ бидний онц ач холбогдол өгдөггүй мөртлөө өдөр тутам хэрэглэдэг зүйлс нь ч бас өөрийн гэсэн түүхтэй. Хамгийн сонирхолтой нь эдгээр чухал зүйлсийн ихэнхийг огт санаандгүй зохион бүтээжээ.
«Наалддаг цахилгаан»

«Холбодог тууз» эсвэл «наалддаг цахилгаан» гэж нэрлэдэг цахилгааны нэг төрөл болох «Velcro» туузыг оёдол болон гутлын үйлдвэрт хэрэглэдэг. Түүнийг аялан жуулчлах дуртай швейцарь инженер Жорж де Местрель зохион бүтээсэн гэнэ. Нэгэн удаа хайртай нохойны үсэнд нь даливс өвс наалдсан байхыг хараад түүнд ийм цахилгаан бүтээх санаа төржээ. Жорж байгалийн ажиглалтын судалгаа явуулах үеэрээ даливс өвсний үр нь бяцхан чагтнуудтай байсан бөгөөд тэдгээрийнхээ тусламжтайгаар хайртай нохойных нь үсэнд наалдсан байсныг гярхай ажигласан байна. Энэ явдал 1948 онд болсон бөгөөд Жорж де Местраль өөрийн санаагаа бодитоор хэрэгжүүлэх хүртэл 7 жилийн хугацаа өнгөрчээ. Ингээд тэрбээр 1955 онд «Хилэн даавуу буюу түүнийг үйлдвэрлэх арга» гэж нэрлэсэн бүтээлдээ патент авсан байна. Чухам үүнээс л Velcro гэдэг тууз бий болсон ажээ. Velcro гэдэг нь францаар хилэн даавуу гэсэн үг юм. Гэхдээ туузны «зуурдаг» талыг нь нейлон материалаар хийсэн байна. Учир нь нейлон нь бичил чагтнуудыг маш сайн татан наалдуулж байжээ.
Англи хэлтэй орнуудад наалддаг цахилгааныг «hook and loops» гэж нэрлэдэг бөгөөд үгчлэн орчуулбал «чагт болон дэгээ» гэсэн үг юм.

Цахилгаан
1891 оны арваннэгдүгээр сарын 7-нд АНУ-ын Чикаго муж улсын оршин суугч Уиткомб Жадсон тусгай түгжээгээр татаж нийлүүлдэг нэг талдаа хэд хэдэн чагттай, нөгөө талдаа дэгээтэй «Гутлын цахилгаан» гэдэг нэртэй бүтээлдээ 504038 дугаартай патент авчээ. 1984 онд тэрбээр «Universal Fastener» гэдэг цахилгаан үйлдвэрлэдэг компани байгуулахын тулд хөрөнгө оруулагчдыг ятгаж чадсан байна. Тус компанийн тэргүүн Льюис Уокер түүний бүтээсэн зүйл нь амжилт дагуулна гэдэгт итгэлтэй байсан боловч хэрэг дээрээ өөр байв. Эхэндээ Жадсоны цахилгаан болхи, найдваргүй байжээ. Харин цахилгааны «загалмайлсан эцэг» нь 1923 онд Жадсоны бүтээлийг резинэн гутландаа сонгон авсан «B.F. Goodrich» компанийн ерөнхийлөгч Бертрам Рок юм. Түүнд төмөр цахилгааныг татах үед гарч байсан «zip» гэх дуу нь таалагджээ. Ингэж «Zipper Boots» гэдэг цахилгаан бий болсон түүхтэй.

Иштэй зайрмаг
Энэ энгийн хүнсийг бүтээгч нь 11 настай байхдаа ийм зайрмагийг хийх санааг бодож олжээ. Тэрбээр «Юпи» буюу «Инвайт» гэдэг сиропоо найруулчихаад уухаа мартсан байна. Энэ явдал 1905 онд болжээ. Сиропоо хутгаж байсан савхтай аягаа жаал хүү гудамжинд тавиад мартчихжээ. Хөлдсөн сироп нь түүнд маш их таалагдаж байв. Тэрбээр тухайн үед найзууддаа үзүүлж байсан боловч дараа нь өөрийн «бүтээлээ» мартсан бөгөөд 18 жилийн дараа л санажээ. Ингэж «Epsicles» гэдэг зайрмаг худалдаанд гарсан байна. Зайрмаг үйлдвэрлэгч бусад компаниуд ч түүнийг дууриан үйлдвэрлэх болов.

Асаагуур
Орчин үеийн асаагуурын «элэнц хуланц»-ийг Леонардо да Винчи ч зохион бүтээсэн байж магадгүй. Тухайн үед өнөөгийн төрхөө олох хүртэл өдий байв. Харин анхны жинхэнэ асаагуурыг гэхдээ ширээний зориулалттайг нь 19 дүгээр зууны эхэн үед Германы химич Иоганн Вольфган Доберейнер зохион бүтээжээ.
Шатагч бодисыг устөрөгчийн хий орлож байсан нь түүний бүтээлийн хамгийн хэврэг хэсэг нь байв. Учир нь устөрөгч болон хүчилтөрөгчийн холимог нь ер бусын их хүчтэй дэлбэрдэг байжээ. Дөнгөж хагас зуун жил өнгөрсний дараа л харьцангуй аюулгүй асаагуур бүтээсэн байна. Уг асаагуур нь шатахуунд норгосон голтой, тэрнийг нь цахиур дээр төмөр дугуйгаар цохиж оч гарган асаадаг байв.
1867 онд «Cartier» компани уг шинэ бүтээлийг анх удаа патентжуулж, алт, мөнгөн асаагуур үйлдвэрлэж эхэлжээ.
1903 онд Австрийн химич Карл Ауэр фон Вельсбах асаагуурын чулууг хийх хамгийн тохиромжтой хайлшыг олсон нь төмөр болон церийн хольц юм. Чухам үүний дараа асаагуур нь харьцангуй аюулгүй бөгөөд улам боловсронгуй болж, овор хэмжээний хувьд ч багасан орчин үеийн төрхөндөө дөхөж очжээ.
Хожим нь 1947 онд Парис хотод анхны хийн асаагуур худалдаанд гарсан бол 1986 онд «Saroma» компани дөлийг салхинаас хамгаалах систем бүхий анхны хийн турботой асаагуур бүтээсэн байна.

Өргөст тор
Өргөст торыг 19 дүгээр зууны дунд үед АНУ-д бүтээж, патентжуулжээ. Энэхүү төмөр утас нь Америкийн баруун муж улсуудад малын хашаа барих үед материал дутсаны улмаас бий болсон түүхтэй. 1872 оны эцсээр Иллинойс муж улсын фермийн аж ахуй эрхлэгч Генри Роуз гэгч үзүүрлэсэн төмөр утсуудыг жижигхэн самбаруудад бэхэлсэн төмөр хашаа хийжээ. Түүний дараа нь зөвхөн өргөсөөрөө л ялгаатай маш олон төрлийн өргөст утас хийсэн байна. Харин Жозеф Глидден гэгч үзүүрт нь өргөс бэхэлсэн мушгиа хэлбэртэй болгосон нь хамгийн боловсронгуй нь болжээ.

Исгэдэггүй сахлын хутга
Бүх зүйл маш санамсаргүй өрнөжээ. Нэгэн зочид буудалд шилний чанарыг туршигч, 40 настай Кинг Кемп гэгч сахлаа хусч байхдаа ямар нэгэн зүйлийг ажигласан байна.
«Би сахлаа хусч байхдаа миний сахлын хутга мохоо болохыг мэдсэн. Мохоо мохоодоо бүр найдваргүй байсан. Тэгээд би өөрөө ирлэхийг оролдсон боловч чадалгүй үсчин эсвэл хутга ирлэгч дээр очих хэрэгтэй болсон. Би сахлын хутга руугаа харж байтал гэнэт нэгэн санаа орж ирсэн» гэж тэрбээр хожим нь дурсжээ. Яг энэ агшинд түүнд Gillette брэндийн сахлын хутга бүтээх санаа төрсөн байна. Гэхдээ яг одоогийнх шиг биш л дээ. Сахлын хутгын бүх деталийг боловсруулахад нэлээд хэдэн жилийн хугацаа зарцуулсан бөгөөд үүнд нь Уильям Никерсон гэдэг инженер тусалжээ.

Кноп
Бичиг хэргийн кнопыг цаг засварчин Иоганн Кристен1902 болон 1903 оны хооронд Германы Лихен хотод бүтээжээ. Тэрбээр өөрийнхөө санааг худалдаачин Отто Линдштетэд худалдаж, харин түүний ах Паул нь 1904 онд патентжуулсан байна. Патентийн ачаар Линдштедт саятан болж харин цаг засварчин ядуу хэвээр үлджээ.

Тосон бал
Хэрэглэхэд тун хялбар тосон балыг бүтээхэд тийм ч амар байсангүй. АНУ-ын Массачусетс муж улсын иргэн Жон Д.Лауд гэгч 1888 оны аравдугаар сард «хошуу нь эргэдэг бэхт үзгийг» бүртгүүлжээ. Тэрбээр нэг тал нь бэхэн талд байх жижигхэн шаариг ашигласан байна. Дараагийн 30 жилийн хугацаанд АНУ-ын патент олгодог газар иймэрхүү 350 үзгэнд патент олгосон боловч тэдгээрийн аль нь ч худалдаанд гараагүй аж.
Жон Д.Лаудын үед гол бэрхшээл нь бэхэндээ байжээ. Бэх нь хэтэрхий шингэн байсан учраас цаасан дээр бааж, халаасанд гоождог байв. Харин энэ асуудлыг ах дүү хоёр Биро шийдэж өгчээ. Биро химич мэргэжилтэй ахынхаа хамт хэдэн арван загварыг туршиж үзсэний эцэст тосон бал бүтээсэн байна.

Супер цавуу
Цианоакрилат буюу супер цавууг Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед бууны овоо хараанд тунгалаг шил хэрэгтэй болсон тэр үед бүтээжээ. Уг цавуу нь овоо хараанд тохиромжгүй байсан боловч бүх зүйлийг маш хурдан наалдуулдаг байв. Жишээлбэл, шархыг сайн наадаг байсан уг цавууг америкчууд Вьетнамын дайны үеэр хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд хожим нь ахуйд хэрэглэдэг болжээ.

Д.Жаргал