Монголын Үндэсний бөхийн холбооны удирдлагуудтай холбоотой маргаан бас

л тасраагүй байна. Бөхчүүдийн цол чимгийг хасдаг, танадаг, нэг нэгнээ ад шоо үздэг, хууль бусаар албан тушаалд суудаг гэсэн энэ муу нэрэн дээр бас нэг зүйл нэмэгдсэн нь допинг. Бид энэ талаар Улсын гарьд П.Сүхбаттай ярилцсан юм.
-Ялсан ч ялагдсан ч инээж л байдаг П.Сүхбат гарьддаа монгол түмэн бүгд л хайртай байдаг. Бас таныг зодоглоосой гэж хүсдэг. Сүүлийн үедд яагаад  барилдахгүй байна вэ?
- Нас явж байна. Гэхдээ цагаан сар, Улсын баяр хоёртоо зодоглож, ард олноо баясгаж байна даа. Сүүлийн үед заалны барилдаанд ноцолдохгүй байгаа, жилдээ хоёр удаа барилдъя л гэж боддог болсон. Нөгөө жижиг Сүхбатын хэлдэгээр “Тэр өндөр даваанд барилдахүй” гэж би хэлэхгүй ээ.Тэгсэн атлаа бас дандаа унаад баймааргүй байна. Ард түмнийхээ мэндийг мэдэн, гурвын даваанд цолоо сайхан дуудуулъя л гэж боддог болсон. Ер нь спорт бол залуу хүний ааг омог,  эрч хүчийг шавхсан хатуу талбар. Энэ талбар өөрийн гэсэн  маш хатуу хуультай. Спортод хэн хүчтэй, хэн зоригтой, хэн ааг омогтой байгаа нь шалгарч үлддэг шүү дээ. Миний үеийнхэн бүү хэл Өсөхбаяр аварга,  Сумъяабазар нарын үеийнхэн ч  барилдахгүй л байна.
-Хоёр Сүхбат барилдахгүй, нэг нь бүр зодог тайлсан. Үүнийг  МҮБХ-ны удирдлагуудтай холбон тайлбарлах хүмүүс ч цөөнгүй байгаа?
-Энэ үнэний ортой зүйл. А.Сүхбат аварга зодог тайлахынхаа өмнө, зодог тайлсныхаа дараа ч энэ талаар ч ярьж л  байсан. Залуу хүн ааг омогтой л байдаг. Гэхдээ тэр хүн гомдол, бухимдалаа дийлэхгүй зодог тайлах шийдвэр гаргасан байх.  Миний хувьд ч Монголын Үндэсний бөхийн холбооныхонд гомдолтой л явдаг. Авах ёстой цолыг минь өгөөгүй,  дарж,  боож, хааж байсан. Би өөрийгөө арслан цолыг зовохгүй авах байсан гэж боддог, бүр цолоо ч батлаж чадах байсан. Юун гарьд вэ? Үнэнийг хэлэхэд би гарьд цолоо чамлаж явдаг. Гарьд бол миний хувьд  хүсээд байхаар сайн цол биш.Би заан цолондоо хайртай. Хэрвээ авах ёстй арслан цолоо авсан бол цолоо батлаад барилдаад л явж байх байсан.
-Таныг хэтэрхий хэнэггүй, бас цолонд шунадаггүй, найз нөхөддөө хэт найр тавьдаг. Түүнээс биш аваргын энтэй бөх гэж ярих  хүмүүс цөөнгүй байдаг юм билээ?
-За аварга нь ч юу юм бэ. Гэхдээ сайхан арслан л байх байсан байх Надад арслан цолыг хоёр ч удаа батлах боломж байсан. Ганц нэг найз нөхөддөө унаж өгч ч байсан.
-Цол чимгийг нэмэх, хасах тал дээр олон жил маргалдаж байна. Яагаад таны авах ёстой  арслан цолыг өгдөггүй  юм бол?
-Цолны тал дээр Бөхийн холбоонд нэг асуудалтай тал бий.Шударга хэлэхэд Гантогтох Сүхбат бол гарьд байх ёсгүй хүмүүс. Ганц би ч ингэж бодож байгаа юм биш. Хэрвээ үнэмшихгүй байвал  ард түмний дунд  санал асуулга явуулаад үз л дээ. Юм шударга байх нь дээ. Б.Гантогтох гурав үзүүрлэж цолоо батласан арслан хүн. Ард түмний дунд П.Сүхбат, Б.Гантогтох хоёрын арслан цолыг өгөх үү гэдэг санал асуулга явуулбал ганцхан Р.Нямдорж л цолыг нь  өгөхгүй гэх нь мэдээж. Өнөөдөр амьд сэрүүн байгаа, арслан цол авсан  50 гаруй бөх бий. Миний хувьд тэдгээрээс эрэмбээрээ 14-т ордог.Энэ бол мундаг эрэмбэ шүү. Би бүх тэгш жилд тохиосон ойгоор цолоо ахиулсан атлаа тэднээс  ганцаараа цол нэмээгүй үлдсэн хүн. Авах ёстой цолоо цөөхөн хэдэн хүний амбицнаас болоод авч чадаагүй. Б.Гантогтох гурав үзүүрлэсэн сайхан арслан. Бас л цолоо авч чадаагүй хоцорсон.
-Та Монголын үндэсний бөхийн холбооныхонд  гомддог уу?
-Гомдохоос илүү бүр гутардаг. Би  авах ёстой зүйлээ авч чадаагүй гэж бодохоор  залуу насны эрч хүч  минь даанч хайран санагддаг
-Монгол бөхийн холбоо бөхчүүдээ үл тоомсорлож байх шиг  санагддаг. Энэ холбооны удирдлага болоод бөхчүүд хоёр талцаж, хэрэлдэж,  монгол бөхийн нэр хүндийг унагаж байна. Та үүнийг хүлээн зөвшөөрөх үү?
-Энэ үнэн.Б.Гантогтох яагаад арслан цолоо авч чадахгүй байгаа нь хэнд ч ил тод, ойлгомжтой асуудал болж хувирсан. Яагаад гэвэл тэр Х.Баянмөнхийн хүүхэд болохоор лцолыг ь өгөхгүй байна. Би ч гэсэн Р.Нямдоржийн шүүмжилснийхээ төлөө  цолоо авч чадаагүй. Б.Гантогтох, П.Сүхбатаас өөр, Р.Нямдоржийг дэмждэг, Бөхийн холбооны удирдлагуудтай санал бодол нийлдэг бусад хүмүүс цолоо авчихсан л байгаа.Ер нь хүн нас ахихаар л их олон зүйл боддог юм байна. Би бага залуудаа цолны тухай боддог ч үгүй, тоодог ч үгүй байсан. Тухайн үед онгироо ч байж дээ. Тоодог ч үгүй  байж. Одоо бодоход үнэхээр харамсдаг. Нас ахих тусам харамсаад байх бололтой. Залуу нас гэдэг хүнд эргэж олдоггүй. Тиймээс залуу насны хүч хөдөлмөр, хөлсийг хэн ч үнэлэхгүйгээр хөсөр хаяж  болохгүй биз дээ.
-Та яг хэдтэй юм бэ?
-Нуугаад яахав . Одоо 50  хүрч байна. Миний хувьд одоо цолоо ахиулдаг нас үнэхээр өнгөрсөн. Би барилдаж, цолоо ахиулна гэж худлаа хөөрцөглөөд яахав. Харин бөхөө хүндэлж хайрлаж явдгийн хувьд залуу насандаа өөрийн эр бяраар авсан цолыг минь нөхөөд өгөөсэй л гэж хүсдэг
-Та Баянхонгор аймгийн бөхчүүдийн гал   ахлаж наадмын бэлтгэлд гардаг. Энэ жил танай галаас шинэ начин төрсөн. Миний хувьд Чулуунбатыг арай хожуу начин болж байна уу даа гэж боддсон?
-Начин цол авахад нас оройтохгүй ээ.Ер нь ямар ч цолыг хожуу авлаа гэсэн ойлголт байж болохгүй. Хамгийн чухал нь авсан цолоо батлах хэрэгтэй.Цолоо хайрлаж, хамгаална гэдэг бөх хүний том үүрэг шүү гэж залуу бөхчүүддээ захимаар байна.Би тав зургаан ч удаа зургаа давсан. Заан цолоо хоёр ч удаа баталсан. Бөх хүн цолоо батлаж байх хэрэгтэй. Миний хувьд  Баянхонгорын бөхчүүдийн  галыг ахлаад харцага төрүүлсэн. Энэ жил сайхан начинтай боллоо. Би энэ завшааныг ашиглаад “Армон” компанийн  захирал, Шөнийн захын эзэн Хүрэлсүх найздаа баярлаж явдгаа хэлмээр байна. Баянхонгорын бөхчүүдийн амжилт энэ хүнтэй салшгүй холбоотой. Бидний бэлтгэл сургуулилт дээр  маш их дэмжлэг үзүүлдэг хүн.
-Монголын Үндэсний бөхийн холбооны удирдлагад өөрчлөлт шинэчлэлт хийх хэрэгтэй юу? Та ямар бодолтой явдаг бэ?
- Р.Нямдорж гэдэг энэ хүнд  хууль үйлчлэхээ байсан шүү дээ. Манай Бөхийн холбоо хөгшчүүдээ сонсдог, хүндэлдэг. Гэтэл Р.Нямдорж хөгшчүүдээр дөрөөлж ажлаад сурчихсан. Ганц шинэлэг зүйл хийхгүй байна. Би нэг муу зүйл боддог юм.Эцсийн эцэст Баянаа аваргын тэмцэл Гантогтох Сүхбатын зөрчил хурцдаж, цаашдаа Р.Нямдоржийн хүү Ганбаатарынх нь эсрэг тэмцэл болох юм биш байгаа. Бүр цаашлаад  Говь-Алтайн бөхчүүдийн эсрэг хэрүүл тэмцэл болох бий гэж болгоомжилдог. Үүнийг Р.Нямдорж бодож байх хэрэгтэй. Хүн алдаж,  эндэж л байдаг. Хөөрхий Р.Нямдорж андуурч байж ч магадгүй юм.  Хамгийн гол нь хүн шударга байх л хэрэгтэй.
-Ер нь Р.Нямдорж гэдэг маш аргатай, бас хүчтэй хүн юм биш үү? Бөхчүүд түүнийг олон жил эсэргүүцлээ. Хэн нь ч дийлэхгүй байна?
-Тэр арга зальтай хүн. Хуулийн болоод хувилгаан талтай хүн. Р.Нямдорж таван удаа улирсан. Монгол Улсад  түүнд үйлчлэх хууль гэж байхгүй. Р.Нямдорж багаа маш сайн бүрдүүлсэн. Би бүр тодхон санаж байна. Анх нэг хар  дипломат цүнх барьсан, МУИС-ийн  хуулийн  багш залууг бид нар татаж авчраад Бөхийн өргөөний тэргүүн болгож байсан.Тэгээд буруу зүйл хийгээд байхаар  нь “Одоо та цүнхээ үүрээд яв. Огцор”  гэсэн чинь “Явахгүй ээ” гээд сандалд өөрийгөө хадчихсан.Бөхийн өргөөг бөөрөнхий болохоор нь гэр шигээ санасан байх.Энэ өргөө монгол түмнийх болохоос биш ганц Нямдоржийн эдлэн биш.Бүр сонгуульд хүртэл сонгогдчих санаатай үзсэн хүн.Ер нь буруу талдаа хөгжсөн айхтар менежменттэй хүн.Бид нар бас машин тэргийг нь зогсоогоод, хэл ам хийгээд  шуугиулж л байсан. Хөгшин настай хүмүүсээр дөрөөлж, тэднийг  хооллож, ундлаад, тархи толгойг нь эргүүлчихдэг. Мөнгийг нь өгөөд захаар оруулаад баярлуулчихдаг. Сонгууль нь дөхөхөөр нутгийхныгаа дуудаад ирчихдэг.Нямдорж сонгогдсоноос хойш ахмадуудын цолыг ямар ч үнэ цэнгүй болгосон. Ахмад хүмүүс хичнээн мундаг цолтой бай шинэ залуу бөхчүүд урд нь гарна шүү. Хүү нь зөндөө л дээшээ гарлаа. Одоо болоо юм биш үү.Ёстой нөгөө Мөнхбат  аваргын хэлдгээр онигоо шиг л юм болно л доо. Мөнх-Эрдэнэ арслан таван удаа үзүүрлэсэн.Одоо бол барилдаан бүр дээр л хойшоо ухраад байна. Өрөө ч надад ахиж барилдмааргүй байна гэж ярьж байсан.Түрүүлсэн, үзүүрлэсэн болгон л Мөнх-Эрдэнэ арслангын урд гардаг. Энэ хүний эрэмбэ жил жилийн наадмаар ухраад байх хэцүү штээ. Мөнх-Эрдэнэ бол  жинхэнэ арслан хүн.  Юун Азжаргал нартай харьцуулашгүй бөх хүн. Гэтэл энэ хүний урьд саяхан цол нэмж арслан гэдэг нэр зүүсэн залуучууд гарч иж байна. Та нар бод доо.Гантогтох гурван удаа үзүүрлээд байхад нэг үзүүрлсэн хүнийг  урд нь гаргаад зогсоочихдог. Хэнд ч сайхан санагдахгүй биз дээ.
-Таныг  зодог тайлах гэж байгаа гэж сонссон юм байна?
-Үгүй ээ. Би дотроо бодолтой, дороо дороо суурьтай хүн. Ард түмэндээ хүндлэгдээд явж байсан нь дээр. Надад зодог тайлах шаардлага байхгүй. Магадгүй гарьд цолтой л байх ёстой ч юм бил үү
-Олон жил гадаадад амьдарсан. Та гадаадад байхдаа наашаа хэнтэй их холбогддог байхсан бэ?
-Ганбаатар начинтайгаа их холбоотой байсан. Холбогддог хүн минь Гамбаа л байлаа. Наадам болж байхад шууд Төв цэнгэлдэх рүү байгаа Гамбаа руу л залгана.  Наадмаар нутгаас хо байх шиг хэцүү зүйл бөх хүнд байхгүй юм байна гэдгийг яс махандаа шингэтэл ойлгосондоо. Өнөөдөр ч манай олон бөхчүүд, Болдын Жавхлантөгс, Эхбаяр Эрхэмбаяр нар гадаадад байгаа. Тэдэнтэй холбоотой байх юмсан гэж боддог юм.
-Та нулимсанд их ойрхон хүн. Аварга А.Сүхбатыг зодог тайлахад мэдээж уйлсан байх. Яг яаж хүлээж авсан бэ?
-Би гадаадад байсан.Бэртэлийн улмаас зодог тайлж байна гэхийг нь сонссон.  Гэхдээ залуу хүн эдгэж бас болно шүү дээ.Ер нь А.Сүхбат олон хүнийг түрүүлж, үзүүрлэхэд саад болж байсан учраас бодлогын чанартайгаар түүнийг зодог тайлуулсан гэж ойлгодог юм.Ер нь А.Сүхбат барилдаж байсан бол  Өсөхөө,  Сумъяг түрүүлэхэд саад болох  байсан. Мөнхбаатар, Азжаргал хүртэл ийм амархан цолонд хүрэхгүй л байсан шүү дээ. Гэхдээ зодог тайлах шийдвэр гаргасандаа А.Сүхбат өөрөө харамсдаггүй юм байна лээ. Сүхбатын энэ шийдвэрийг ганц би гэлгүй ард түмэн бүгдээрээ л хүндээр хүлээж авсан. Гэхдээ ард түмэн өөрсдөө шударга шүүгчид шүү дээ.Тэд нар Бөхийн өргөөн доторх бүхий л явдлыг нэвт харж байгаа. Тэр өргөөнд хаалга, хатавч, хаана, тооно гээд байж л байгаа. Харин  бөхийн өргөөнд байгаа зарим нэг хүмүүс ард түмэнийг хараагүй сонсголгүй хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж андуу ойлгодог юм шиг байна лээ
-Амгаа заан тэргүүнтэй хүмүүс Нийслэлийн шүүхэд гомдол гаргасан. Энэ талаар та надаас илүү мэдэж байгаа байх?
-Би мэднэ. Дэмжиж ч  байгаа. Бидний эсрэг талыхан ямар хаалгаар яваад байгааг би мэдэхгүй. Ямар ч байсан бид бөхөөр бол хоёр давчихсан яваа. Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр хоёр ч удаа манай тал дээр гарсан.
-Энэ жил хоёр ч бөхөөс  допинг илэрсэн. Гэвч допинг хэрэглэсэн  хүнд хүлээлгэх хариуцлага гэж байдаггүй бололтой. Жил бүр л сэргээш хэрэглэсэн гэлэг яриа гарч байна шүү дээ?
-Хэрвээ допинг илэрсэн л бол  цолыг шууд хураах эрх бий. Медалаа хураалгахгүй бол бүр тэмцээн уралдаанд оролцох эрхийг нь хасдаг, улс орных нь нэр хүндтэй ч холбож шийтгэл оноодог хууль дүрэм олон улсад ч хэрэгжиж байна. Гэхдээ Р.Нямдоржийн  хууль Нямдорждоо л үйлчилдэг. Ер нь Р.Нямдорж хойч үеийнхээ төлөө больчих хэрэгтэй байгаа юм л даа. Нэгэнт л Р.Нямдорж шалгаад, арга хэмжээ авч чадахгүй юм бол допингын шинжилгээ  авдгаа ч болих хэрэгтэй. Урьд нь Соронзонболдоос сэргээш илэрсэн.  Тэр хүндээ ямар арга хэмжээ авснаа  олон түмэнд зарлаач. Битгий А-Б сорьц гэж  ард түмнийг хуураач. Би энийг дэлхийн аваргад орох гэж,  арван таван кг хастлаа зүтгэж байсны хувьд сайн мэднэ. А” л бол А “Б” л бол Б л байдаг байхгүй юу. Ахиж Б сорьц явуулдаг мөнгөтэй хүн ч байдаггүй юм. Манай монгол яасан ч мөнгөтэй болчихсон юм. Ямар ч худалч болчихсон юм. Допингийн шинжилгээг мэддэггүй хүн байвал надаас ирж асуу. Р.Нямдорж чи надаас ирж асуу. Худлаа битгий ард түмнийг төөрөлдүүлээд бай. Сүүлийн хэдэн жилийн допингийн шинжилгэний хариу хаана байна гэж Р.Нямдоржоос асуумаар байна.  Энэ жил бас “Б” шинжилгээний хариуг хүлээж байна гээд л суугаад байна. Шинжилгээ авахдаа  нэг шээсийг хоёр шилэнд хувааж хийдэг. Хэрвээ заргалдвал нөгөөхийг нь шалгаж, баталгаажуулах зорилготой эд. Тэрүүгээр заргалдаад мөрийгөө авсан түүх байдаггүй юм. Хэрвээ Р.Нямдорж гуай та үүнийг мэдэхгүй мэддэг хүнээс нь асуу.  Олимпын хорооны Загдсүрэн гуайгаас асуу. Тэр хүн мэднэ. Намайг Олимпод орж байхад хажууд минь зогосж байгаад намайг шээлгэж, сорьцонд орж байхыг мэднэ. “А” шинжилгээ асуудалтай бол шууд л хураагддаг ном журамтай. Р.Нямдорж  ийм илт зүйл дээр л худлаа яриад байдаг хүн. Хэдэн мянган хүнийг толгойлж байж бөхийн нэрийн өмнөөс худлаа ярьж болох уу. Хоёрхон бөхийг хамгаалах гээд хоёр гурван мянган бөхийн нэрийг  сэвтүүлж болох уу? Болохгүй биз дээ. Тэр хоёр бөхийг юунд нь хайрлаад байгаа юм бэ.Цолтой эрэмбэтэй нь халчих хэрэгтэй л дээ. Энэ хатуу ч гэсэн үнэн шүү. Цолтойгынх нь цолыг хасаад, цалин мөнгөтэйг нь мөнгөөр торгож болохгүй юм уу. Энэ хууль дүрэм, сэргээшний үинжилгээний талаар Р.Нямдорж мэдэхгүй байгаа байх л даа. Тэгвэл надаас ирж асуу? Би хоёр Олимп, таван дэлхийн аваргат допингийн шинжилгээ өгсөн. Р.Нямдоржоос илүү сайн мэднэ.  Хэрвээ Р.Нямдорж  допинг хэрэглэсэн бөхчүүдтэй хариуцлага тооцож чадахгүй юм бол ийм шинжилгээг  бүр авахаа болих хэрэгтэй. Р.Нямдорж допинг хэрэглэсэн бөхчүүдийнхээ шээсийг нуух гэж зовж л байгаа шүү дээ. Р.Нямдоржийг байгаа цагт допингийн асуудал тасрахгүй. Р.Нямдорж л огцорч байж  Монгол бөхийн холбоонд өөрчлөлт, шинэчлэлт хийгдэнэ.
-Баярлалаа. Танд амжилт хүсье
Б.Болорцэрэн

shudarga