дутсан бодлого, “багийн тоглогчдынх” нь алдаа, амин хувийн ашиг сонирхол, төрийн хүний алдагдсан ёс зүй, гэр бүлийн сахилга бат гээд тоочвол хүний өөриин хэдэн хуруу ч цөөдмөөр. Түүний орлогч П.Пүрэвлхагва гэж нөхөр одоо Орхон аймгийн Засаг даргын үүрэг гүйцэтгэж байна. Мань хүн Д.Оюунбатаас дутахгүй “но”-той учир албандаа удах эсэх нь тодорхойгүй. Дуунд дуртай аавын хүү төрийн мөнгөөр мөн ч их тоглосон доо. Албаны машин хөлөглөөд зогсохгүй, төсвийн мөнгөөр бензин тос дүүргэж аваад морь малаа эргэж, наадам хэсэн цэнгээд ажил дээрээ байхаас байхгүй нь дийлэнх. Тэгж явахдаа сархад зооглонгоо жолоо мушгиж албаны машинаар осол хийсэн нь ч нэг биш.
Насанд хурээгүй хүүхэд дайрсан ч ял зэм хүртэх нь бүү хэл эрхээ ч хасуулалгүй өнгөрсөн удаатай. Машинаа эвдсэн ч дахин шинийг авахуулаад уначихна. Төсвийн хөрөнгөөр хурдан адуундаа худаг гаргаж, гэрэл татаад өгчихсөн гэж байгаа, бас.

Аймгийн Засаг даргын орлогчийн эрх хязгаарлагдмал байдаг бол Орхоны орлогчийн эрх ямба хэрээс хэтэрсэн ч хэлж ярьдаг хүн үгүй. Төрсөн дүү П.Баасандоржийгоо “Капитал” банкны захирал байхад төсвийн хөрөнгийг их хэмжээгээр тус банкинд байршуулж хүүг нь хүртдэг байсан нь өнөөдөр нэгэнт ил болсон. Мөн “Эрдэнэт” үйлдвэрээс орон нутгийн өмчид шилжүүлсэн найман цэцэрлэгийн төсөв 600 гаруй сая төгрөгний 300 саяыг нь дүүгийнхээ банкаар дамжуулан “угааж" чамгүй ашиг унагаад амжсан гэх. ХААН банкинд төсвийн хадгаламж нэрээр 20 сая гөгрөг байршуулсан хэрнээ түүнийгээ төсвийн авлагад тусгуулалгүй алга болгосон. Энэ бүхнийг аймгийн аудитын байгууллага нь хянаж шалгаад илрүүлсэн боловч эрх мэдлээрээ далайлгаад дарагдуулж амжсан юм. Түүгээр ч барахгуй дүу Баасандорж нь “Капитал" банкнаас их хэмжээний мөнгө идэж шамшигдуулсан хэргээр 10 жилийн ял сонссон хэрнээ гэр бүлийн хамт Монголоос оргон зайлсныг төрийн алба хашиж буй ах нь зохион байгуулсан гэж учир мэдэх улс ярих юм билээ.

П.Пүрэвлхагва дарга юм бүхэнд оролцдог хүртээмжтэй нэгэн болохоо жил бүрийн намар харуулна. Нөөцийн мах бэлтгэх нэрээр их хэмжээний мөнгө төсөвлөж аваад махны ченжийн дүрд хувилан төрөлх нутаг Завханаа зорьдог тухай төвийн хэвлэлээр бичигдэж л байсан. Эрдэнэт хотын “А” зэрэглэлийн бүс, “Сэлэнгэ” рестораны урд Пүрэвлхагва даргын гэх хэд хэдэн байшин сүндэрлэж байна. Төсвийн цалингаас өөр орлогогүй хэмээн мэдүүлдэг хэрнээ 600 сая төгрөгөөр барилга бариулсан нь бас л сэжигтэй. Төрийн мөнгийг өөрийн мэт зарцуулж хэтэвчээ зузаалж, хөрөнгөө арвижуулж байсан энэ мэт нүгэл нь түүнийг энэ цаг үед амар суулгахгүй байгааль лавтай.

Эрдэнэтийн төр захиргааныхан дэндүү “цус ойртсон” гэж хэлж болно. Орхон аймгийн Засаг даргын орлогчийн онцгой сайн найз, арван жилийн ангийн анд нь тус аймгийн Бүсийн оношлогоо эмчилгээний төв /БОЭТ/-ИЙН дарга М.Баттүвшин гэж идэж уусан нь ил тод ч суудлаасаа буудаггүй дархлаа сайтай эрхэм бий. Орхон, Булган аймгийн ард иргэдэд эмнэлгийн үйлчилгээ үзүүлэх үүрэгтэй аймгийн БОЭТ гэж төөрдөг байшин шиг том, навсархай шар барилгын хашаа нь хазайсан, зам нь хагарсан, хаалга үүд нь хаяггүй. Энэ газраар өвдсөн хүн үйлчлүүлэхэд бэрх. Зүрх нь өвдөөд хүргэгдсэн хүнд багтраа өвчний үед хийдэг тариа шахаад алахаа дөхсөн. Амаржих тасгийнхаа хаалгыг төмөр тороор хийсэн нь төрсөн эхчүүдийн ар гэрийнхэнд шоронд хүнээ эргэж буй мэт таагүй. Төсвийн байгууллагын тохижилтонд төгрөг мөнгө нь хүрэлцдэггүй юм уу, гэвэл үгүй бололтой.

Дарга нь “Сонгомол” хэмээх төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлдэг тусгай тасгийнхаа орлогоор машин авч унасан, бас түүнийгээ осолд оруулж эвдсэн гэдгийг хэн хүнгүй мэддэг юм билээ. Түүгээр үл барам эмнэлгийн бага цалинтай, доод тушаалын ажилтнууддаа “Эрүүл энхийн элч” нэртэй хадгаламж зээлийн хоршооноосоо өндөр хүүтэй мөнгө зээлүүлэн ашиг олдог тухай чих дэлсэж л байдаг. Түүний эрхэлдэг хадгаламж зээлийн хоршооны эргэлтийн хөрөнгө 200 саяар тоологддог гэж байгаа. Эрдэнэтийн БОЭТ-ийн дарга М.Баттүвшинтэй холбоотой мэдээлэл үүгээр дуусахгүй. Орхон аймгийн Эрүүл мэндийн газрын дарга Ганхуягийг анагаах ухааны их сургууль төгсөөгүй тул ажлаас хал гэсэн шийдвэр Төрийн албаны зөвлөлийн дарга Д.Зүмбэрэллхам гаргасан мэтээр хуурамч албан бичиг үйлдэх захиалгыг төрийн албан хаагч Бат-Эрдэнэд өгсөн нь илэрч хуулийн байгууллагаар хүртэл шалгуулж байсан. Гэтэл өнөөдөр үнэтэй тансаг машин унаж, банкирын хэмжээнд аяглаж явдаг юм.

Засаг дарга Д.Оюунбатын араас орлогч нь огцорвол түүнийг дагаж унах хүн бол яах аргагүй энэ нөхөр. Одоогоос гурван жилийн өмнө Аудитын газрын санхүүгийн шалгалтаар Орхон аймгийн БОЭТ-д хэд хэдэн ноцтой зөрчил илэрсэн юм. Тухайлбал, эмийн зардлыг мөнгөн гүйлгээний тайланд 8.8 сая төгрөгөөр, санхүүгийн үр дүнгийн тайланд 18.7 сая төгрөгөөр, эмийн өглөгийг 2.5 сая төгрегөөр тус тус дутуу тайлагнасан, эмнэлгийн үндсэн үйл ажиллагааны орлогыг 13 сая төгрөгөөр дутуу тайлагнаж, “Сонгомол” эмчилгээний тасгийн үйл ажиллагааны 62.7 сая төгрөгийн орлогыг тайлагнаагүй, оны эхэнд
38.8 сая төгрөгийн эмийн өртэй байсан бөгөөд 378,1 сая төгрөгийн эм бэлтгэж, 398,9 сая төгрөгийн төлбөр гүйцэтгэн 23 сая төгрөгийн өртэй байхаар аудитын дүн гарсан ч баланст зөвхөн “Монос”-ын 20,5 сая төгрөгийн өрийг тусган, “Цомбо”, “Булган эм” компанийн 2,6 сая төгрөгийн өр, “Орхон эм” компанийн 134,3 мянган төгрөгийг тайлагнаагүй.

Эмийн холбогдолтой зардлуудыг хянан үзэхэд 353,1 сая төгрөг зарцуулсан бөгөөд энэ нь ерөнхий журналын дүнтэй 17 сая төгрөгөөр зөрсөн, “Монсам” ХХК-д хоолны зардааас шилжүүлсэн 8.0 сая, бусад зардлаас шилжүүлсэн 9.0 сая төгрөгийг журналд бүртгээгүй, “Сонгомол” эмчилгээний тасгийн орлогоос 19,9 сая төгрөг, байгууллагын кассын орлогоос 11,8 сая, харилцах данснаас касст авсан бэлэн мөнгөөр 4.0 сая төгрөгийг тус тус эмэнд зарцуулснаар баримт бүрдүүлсэн, 385 сая төгрөгийн эмийн зардал тайлагнасан нь аудитын дүнгээс 8,8 сая төгрөгөөр дутсан зэрэг зөрчил илэрч эмнэлгийн нягтлан Батжаргал ажлаасаа халагдаж М.Баттүвшин дарга “арьсаа хамгаалан” сугарч үлдсэн түүх бий.

Энэ мэт бусармаг үйлдэл Эрдэнэтэд цөөнгүй. Орхон аймгийг нэгэн өрх гэр гэж үзвэл яг одоо өрхийн тэргүүнгүй болчихоод үр хүүхдүүд нь ид бужигнаж байна. Бодоод байх нь ээ, Эрдэнэт ер нь л эзэнгүй байсан юм биш үү.

А.Ариунболд