дарга, хошууч генерал Д.Сандаг-Очир, АТГ-ын дарга Н.Ганболд нарыг 2 дугаар сарын 17-нд хүлээн авч уулзав. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн уулзаж буй гол зорилго нь ажил хэрхэн явж байна, ямар саад бэрхшээл, ахиц дэвшил байна гэдгийг асууж ярилцах асуудал байлаа.

УДШ-ийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг: -Шүүх эрх мэдлийн шинэтгэлийг гүнзгийрүүлэх хүрээнд ҮАБЗ-ийн хэлэлцэж сайшаасан хөтөлбөрийн дагуу шүүхийн байгууллага сүүлийн хоёр жилд нэлээд ажлыг зохион байгуулж байна. Улсын Ерөнхий прокурорын газар, ХЗДХЯ, Дээд шүүх, Шүүхийн ерөнхий зөвлөл, мөн Дээд шүүх хамтран жилийн өмнө сахилга хариуцлагыг дээшлүүлэх талаар хамтарсан тушаал гаргаж олон ажил зохион байгуулсан. Одоо ч орон нутагт хамтарсан үзлэг, шалгалтыг газар дээр нь зохион байгуулж байгаа.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: -Шүүхийн байгууллагад удаан ажилласан, эсвэл шүүхэд ажиллахдаа алдаа дутагдал гаргасан албан хаагчдын тухай хийсэн судалгаа бий юу? Ямар нэгэн ахиц байна уу?
УДШ-ийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг: -УИХ-ын хүндэтгэлийн чуулган дээр Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үгийг анхааралтай судалсан. Энэ үндсэн дээр шүүхийн байгууллага хэрэгжүүлэх ажлынхаа үндсэн чиглэлийг боловсруулаад хэрэгжүүлж эхлээд байна. Ялангуяа сахилга хариуцлагатай холбоотой, мөн он удаан жил ажиллаж байгаа, ажилдаа ахиц дэвшил гаргадаггүй хүмүүсийн судалгааг гаргасан. Өнөөдрийн байдлаар шүүхийн сахилгын хороонд олон хүний өргөдөл ирчихсэн байгаа. Үүнийг бид шалгаж байгаа. Хэд хэдэн аймгийн Ерөнхий шүүгч, шүүгч нарыг ажлаас нь чөлөөллөө. Ахмад шүүгч, олон жил ажиллачихсан хүмүүсийнхээ ажлын чанарыг судалж үзээд тэдэн дээр анхаарлаа төвлөрүүлж ажиллаж байна.
Улсын Ерөнхий прокурор Д.Дорлигжав: -ҮАБЗ-өөс Шударга ёсыг бэхжүүлэх, шүүх эрх мэдлийг шинэчлэх зөвлөмж батлагдсантай холбоотой Прокурорын байгууллагад хийх шинэтгэлийн хөтөлбөрийг таван жилийн хугацаатай төлөвлөж, 2011-2016 онд хийх ажлын хөтөлбөр гарган хэрэгжүүлж эхлээд жил гаруйн хугацаа өнгөрч байна. Манай прокурорт нийт 42 нэгж байдаг. Тэр 42 нэгж дээр 93 прокурорыг сэлгэн ажиллуулсан. Тэдгээрээс 25 нь удирдах албан тушаалынх байсан. Боловсон хүчний өөр зарчмын шийдэл гаргасан зүйл бол албан тушаал дэвшүүлэх шалгуургүй, үзэмжээрээ шийддэг байсныг шат шатандаа 3-аас доошгүй жил ажилладаг байх, удирдлагын сургууль дамжаа дүүргэсэн байх гэсэн шалгуур зарчимтай болгосон.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: -Прокурорын сэлгээний тухай ярьж байна. Нийт хэдэн аймагт сэлгэгдсэн юм бэ? Сэлгээ хийхэд барьж байгаа гол шалгуур нь юу вэ?
Улсын Ерөнхий прокурор Д.Дорлигжав: -Гол шалгуур бол бид 42 нэгжийнхээ 25-д нь удирдлагын сэлгэлт хийсэн. Нэг газраа олон жил ажилласан хүмүүсийг сэлгэж ажиллуулах шаардлага гарсан бол хоёрдугаарт ажил нь ахиц байхгүй, гомдол их байгаа, очоод шалгаад үзэхлээр зөрчил дутагдалтай, шаардлага хангахгүй байгаа хүмүүсийг, гуравдугаарт өөрийнх нь хүсэлтийг харгалзан сэлгээ хийж байна.
ЦЕГ-ын дарга, хошууч генерал Д.Сандаг-Очир: -Улс орны хэмжээнд эрүүгийн нөхцөл байдал таатай биш байгаа. 19 мянга гаруй гэмт хэрэг бүртгэгдсэн. 130 мянган аж ахуй нэгж, байгууллага, иргэдийн гомдлыг хүлээн авч шалгасан. Хөдөө орон нутагт мал хулгайлах гэмт хэрэг их байгаа. Төв суурин газар орон байрны хулгайн гэмт хэрэг их байна. Гарч байгаа нийт гэмт хэргийн 50 гаруй хувь нь нийслэл Улаанбаатарт үйлдэгдсэн. Мөн гэмт хэргийн голлох шалтгаан нөхцөл нь архидан согтуурах, ажилгүйдлээс үүдсэн байна. Гарч байгаа нийт гэмт хэргийн 25 орчим хувь нь согтуугаар үйлдэгдсэн байна. Хоёрдугаарт. Шүүх эрх мэдлийн шинэтгэлийг гүнзгийрүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд цагдаагийн байгууллага, хууль хяналтын байгууллагатайгаа хамтран үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа.Саяхан хууль хяналтын байгууллагууд орон нутагт хамтарсан зөвлөлгөөн, тусламж үзүүлэх ажиллагаа зохион байгуулсан. Цагдаагийн байгууллага нийслэлийн болон хөдөө орон нутгийн хууль хяналтынхантай хамтраад 7 бүсэд үйл ажиллагаа зохион байгуулж байна. Энэ нь шинэтгэлийн үйл ажиллагааг сурталчлах, хэрэгжилтийн байдалд хяналт тавих нэлээн дорвитой үр дүнтэй ажил болж байгаа. Энэ долоо хоногтоо багтаагаад ажлын хэсгүүд ажлаа дуусгах юм. Ерөнхийлөгч УИХ-ын хүндэтгэлийн чуулган дээр цагдаагийн байгууллагын, тэр дундаа цагдаагийн хурандаа цолтон, удирдах ажилтны талаар хөндсөн асуудал, үүрэг чиглэлүүдийг анхааралтай судалж ажиллаж байна. Орон нутагт зохион байгуулсан хүчний байгууллагуудын хамтарсан шалгалт арга хэмжээний үеэр цагдаагийн байгууллагын тасаг хэлтэс, газрын дарга нар болон хурандаа цолтой албан хаагчдаас өөрсдөөс нь судалгаа авсан. Өөрөөр нь бөглүүлж, бичүүлж авсан. Өөрөө энэ чиглэлээр ямар дүгнэлт хийдэг юм, ямар үнэлэмжтэй, саналтай хандаж байна гэдгийг нарийвчлан судалж байгаа.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: Судалгаанд хэдэн хүн хамрагдсан бэ?
ЦЕГ-ын дарга, хошууч генерал Д.Сандаг-Очир: -Нийтдээ 300-гаад удирдах ажилтан буюу тасаг, газрын дарга нар, хурандаа цолтнууд хамрагдсан.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: Ямар нэг хуульд өөрчлөлт оруулах санал байна уу?
ЦЕГ-ын дарга, хошууч генерал Д.Сандаг-Очир: -Одоогийн хуулиудыг өөрчлөх талаар тодорхой санал миний хувьд алга. Одоо мөрдөгдөж буй Төрийн албаны тухай хууль зэрэг хууль тогтоомж, бусад хуулиудынхаа хүрээнд лавшруулаад, сайн судалгаа, сайн үнэлгээ, шударга үнэлгээг бий болгоод ажиллах хэрэгтэй.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: -Танай судалгааг харахад өмч хөрөнгө, жилийн орлого, хамаатан садан гээд нэлээн тодорхой асуулга явж байгаа юм байна.
ЦЕГ-ын дарга Д.Сандаг-Очир: -АТГ газар бүх албан тушаалтнуудын хөрөнгө орлогын мэдүүлэг очсон байгаа.
АТГ-ын дарга Н.Ганболд:- II сарын 15-ны байдлаар төрийн өндөр албан хаагчдын хөрөнгө орлогын мэдүүлэг үндсэндээ 100 хувь бүрдлээ. Нийт 58.170 төрийн албан хаагч хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ өгөх ёстой. Одоогоор 99,7 хувьтай байна
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: Танай орон тооны асуудлыг УИХ баталж өгдөг. Тэр өргөн баригдсан уу?
АТГ-ын дарга Н.Ганболд: хараахан өргөн баригдаагүй байгаа. Энэ асуудлыг хаврын чуулганаар оруулахаас өөр аргагүй болж байх шиг байна.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: АТГ-ыг ажиллах нөхцөлөөр нь хангаж өгөх ёстой. Тэр тогтоолыг хурдан батлах ёстой. "Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай" хуульд би өнөөдөр зөвхөн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж эхлэх хугацаан дээр хориг тавьсан.
АТГ-ын дарга Н.Ганболд: -Манай байгууллагын чиг үүрэг нэмэгдээд нэлээн ачаалалтай болох төлөвтэй байна. Аливаа нэгэн албан тушаалд хэн нэгнийг томилохоос өмнө тухайн хүнд сонирхлын зөрчил бий эсэхийг тодруулахаар манай байгууллагад хүсэлт гаргаж байхаар болсон. АТГ арав хоногийн дотор уг асуудлыг тогтоож өгөх ёстой. Манай байгууллага байгуулагдаад таван жил болж байна. Тавьж буй шаардлага ч өөрчлөгдөж, Засгийн газрын гишүүн, УИХ-ын гишүүн, яам, агентлаг удирдах дээд албаны хүмүүс томилогдоход заавал лавлагаа авах заалттай болсон. Иймд манайх тэр мэдээллүүдийг үнэн зөвөөр нь өгөх ёстой. Энэ ажлыг хийх боловсон хүчин олон талын чадвартай байх учиртай. Биднээс хамаарах асуудал бага. Харин банк санхүү, татвар, улсын бүртгэл, хил гааль, цагдаагийн байгууллагаас бүхий л хүрээний мэдээлэл шаардагдана
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: -Шүүгчийг насаар нь томилох нь шүүгчийн том баталгаа. Бүтэн өдөржин хурал удирдаад суухад нас нь ажлынх нь бүтээмжид нөлөөлж эхэлсэн. Дээр нь нэг хүнд шийдэгдэх хэргийн тоо олон, өндөр ачаалалтай байгаа. Өндөр ачааллын доороос гарч чаддагүй байдал их ажиглагддаг.
Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг- Ерөнхийлөгчийн хүндэтгэлийн чуулганд хэлсэн үгтэй холбогдуулж шүүгчдийн дунд судалгаа явуулсан. Ажлын ачаалал, ажилласан жил, биеийн эрүүл мэндийн байдал, ажиллаж байгаа хэргийн тоотой холбогдуулан судалгаа гаргасан. Одоогоор 5 шүүгч долдугаар сард тэтгэвэртээ гармаар байна гэж хүсэлтээ ирүүлсэн байна. Хөдөлмөрийн хуулийн дагуу 36 сарын цалинтай тэнцэх тэтгэмжийг аваад гарна. Одоогоор ажиллаж байгаа нийт шүүгчийн хүйсийн харьцаа 70 хувь нь эмэгтэй, 30 хувь нь эрэгтэй байна.
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж: -Шүүх дээр хамгийн их сэлгээ хийгдэж байгаа. Хөрөнгөтэй мөнгөтэй, албан тушаалтай хэсгийн талд шийдээд байна гэсэн гомдлуудыг тэр сахилгын хороо зөрчил шийддэг газруудаар оруулж шийдүүлж байвал зүгээр байна. Ер нь миний тэвчээр барагдаж байгаа шүү.УИХ-д шүүхийн шинэчлэлийн талаар 6 хуулийн төсөл оруулсан. Хэлэлцэлгүй 3 жил болж байна. Анхны хэлэлцүүлгээр 3 хуулийн төсөл хэлэлцсэн. Энэ хуулиудын төсөл батлагдсаны дараагаар Эрүүгийн хууль, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хууль, Иргэний хууль, Авлигалтай тэмцэх хуульд том өөрчлөлтүүд орно. Сая Ерөнхий шүүгчийн хэлж буйгаар энэ хуулиудын төсөл батлагдвал шүүхийн салбарт маш том шинэчлэл өөрчлөлт явагдана. Ийм өөрчлөлтүүдийг хийхээр юм чангарах юм байна гэсэн болгоомжилсон, айсан хүмүүс төр засгийн эрх мэдэл дээр байгаа. Энэ эрхийг атгаж байгаа нөхдүүд шалтаг заагаад хойшлуулаад байгаа. Би УИХ-ын гишүүдэд та нар энэ хуулиудын төслийг хэрвээ батлахгүй бол ямар нүүрээрээ иргэд сонгогчид дээрээ очих вэ? гэдгийг байнга хэлж байгаа. Хууль, шударга ёсыг бэхжүүлэхэд шаардлагатай хуулийн сайн санаа байвал өгөөрэй. Мөн авлигалтай холбогдсон ажилчид, албан хаагчдаас салахад бэрхшээлтэй байгаа. Шаардлагатай бол хуульд өөрчлөлт оруулсан ч болно. Ийм санаа оноогоо өгөөрэй. Би дэмжиж хууль санаачилдаг нэг субьектийн хувьд та бүхний энэ чиглэлд явуулж буй сайн ажлуудыг дэмжин ажиллахад бэлэн байгаагаа хэлье.
Ш.Чимэг