BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Халхын голын дайны аймшигт өдрүүдийг эргэн дурсахуй

Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн соёрхолт, Ардын уран зохиолч Дэндэвийн Пүрэвдорж “Хөх даалимбан тэрлэг” алдарт найраглалдаа : 


 

Халх голын дайн зөвхөн 
Халх голын дайн байсангүй 
Хайртан бүхнээ дайснаас өмөөрсөн
Хамаг ардын дайн байлаа 
Эгэл миний амьдрал дундуур 
Энэ дайны аюул гарахдаа 
Эргүй эм, эцэггүй хүү 
Эзэнгүй дээл орхиод явлаа... хэмээн энэ дайн Монгол түмний төдийгүй даян дэлхийг цочроосон, хагацал харууслын хар нулимс асгаруулсан аймшигт дайн байсныг яруу тод дүрсэлсэн байна. Тухайн үеийн Японы милитаристууд 1939 онд манай улсын зүүн хязгаар Халх голд цэрэг зэвсгийн их хүчээр довтлон цөмрөн орсон зарлаагүй хөнөөлт дайн нь зөвхөн хилийн будлиан төдий бус БНМАУ-ыг эзлэн авч, нутаг дэвсгэрийг нь ЗХУ-ын эсрэг дайны түшиц газар болгох зорилготой дэлхийн II дайн эхлэхийн дохио байсан ажээ. Энэ балмад бодлогоо хэрэгжүүлэхийн тулд Япон-манжгогийн цэргүүд 1935-1936 онд Халхын сүм, Булан дэрс, Адаг долоон зэрэг газраар өдөөн хатгах үйл ажиллагаагаа улам хүчтэй болгож байсан боловч Монгол ардын армийн Ш.Гонгор, Д.Дэмбэрэл, Ч.Шагдарсүрэн нарын зэрэг олон эрэлхэг дайчин тэдэнд хариу цохилт өгч баатарлагийн гайхамшгийг үзүүлсэн байна.
Япончууд Манжуурт байсан Квантуны армийн цэрэг, зэвсгийн тоог нэмэгдүүлж, БНМАУ-д довтлохоор эрчимтэй бэлтгэж байв. Японы түрэмгийлэгчдийн аюул манай хил хязгаарт тулж ирсэн үед БНМАУ-ын хүсэлтээр 1937 онд Зөвлөлтийн улаан армийн ангиуд манай улсад иржээ. Японы эзэрхийлэгчид 1939 оны тавдугаар сарын 11-нд олон тооны нисэх онгоцоор дэмжүүлсэн цэргийн ихээхэн хүчээр Халх голд цөмрөн орж, Монгол Зөвлөлтийн цэргийн эсэргүүцэлтэй тулгарч, ширүүн тулалдаан эхэлжээ. Япончууд Халх голын сав газар 75000 цэрэг офицер, 500 гаруй их буу, 182 танк, 300-350 нисэх онгоц зэрэг их хэмжээний цэрэг зэвсэг хуралдуулан хүчтэй давшилт хийхээр бэлтгэж байсны зэрэгцээ энэ хугацаанд Японы зандалчид нутгийн гүн рүү дүрвэн нүүж буй айл өрхийн мал сүрэг, гэр, цэргийн агт морьдыг агаараас дайран бөмбөгдөж, худаг усыг хордуулах, бактериологийн болон химийн зэвсэг хэрэглэж байсан зэрэг нь судалгаагаар нотлогджээ.
Япончууд 1939 оны зургаадугаар сарын 27-ны өглөөгүүр 70 сөнөөгч онгоцоор халхлуулсан 23 бөмбөгдөгч онгоцоор Тамсагбулагийг бөмбөгдөөд, мөн өдрийн үдээс хойш 20-оод онгоцоор (энэ тоо тодорхой бус) Баянтүмэн хотыг нутгийн гүнээс барууунаас зүүн тийш дайрч, 120 бөмбөг хаяж, агаараас пулемётоор шүршиж, бензин тээгч нэг машин шатаж, орос барилгачдын барьсан 220 хүний суудалтай “Ленин кпуб” засвар авах боломжгүй болтлоо эвдэрч, нэлээд байшингийн дээвэр цоорон гэмтэж, тэр үеийн ханшаар 80000 орчим төгрөгийн хохирол учирсан гэдэг. Зөвлөлтийн сөнөөгч онгоцнууд хотын ойролцоо дайсны хоёр онгоцыг сөнөөж, нэг онгоцыг буулгажавчээ. Япончуудын агаарын энэ дайралтад тус хотын оршин суугчид амь хоргодох байр эрж хайн айж сандарч, “алтан амь” гэгч ямар их үнэтэй болохыг голдоо ортол мэдсэн хэмээн тэр үеийн зарим хүн дурсан ярьж билээ.
1939 оны Халхын голын байлдааны 60-80 км өргөн фронтод Зөвлөлт-Монголын болон эсрэг талын бүгд 800-гаад онгоц бөөгнөрч, тавдугаар сарын 22, наймдугаар сарын 20-ны хоёр удаагийн агаарын ширүүн тулалдаанд нэг км талбайд 10-12 онгоц оролцсон нь Зөвлөлт эх орны дайны үеийнхээс хэд дахин их нягтралтай олон онгоцны тулалдаан байсан гэдэг. Энэ нь урьд өмнөх дэлхийн дайны түүхэнд ийм бага зайд, тийм олон онгоц тулалдаанд нэгэн зэрэг орж байсан удаагүй, онцгой үйл явдал болсон гэнэ. Халх голын байлдаанд Баян- цагааны тулалдаан чухал байрыг эзэлдэг бөгөөд энэ тулалдаанд Л.Дандарын удирдсан морьт хороо, Зөвлөлтийн армийн хошууч И.М.Ремизовын командалсан мото буудлагын хороо, М.П.Яковлевын ахалсан танкийн бригад зэрэг нэгтгэл ангиуд гарамгай байлдаж, долоодугаар сарын 5-ны өдөр дайсны бэхлэлтийг устгаж, Баянцагааныг чөлөөлжээ.
Монгол, Зөвлөлтийн командлал Японы түрэмгийлэгчдийг бут цохих шийдвэртэй давшилт хийх бэлтгэлийг хангаж, 1939 оны наймдугаар сарын 20-ны өглөө гэнэт сөрөг довтолгоонд оров. Халх голд Монгол, Зөвлөлтийн цэрэг 510 нисэх онгоц, 600 их буу, олон тооны танк, хуягт зэрэг зэвсэгтэй ихээхэн хүчээр өргөнөөрөө 60-80 км, гүнээрээ 20-30 км фронтоор хамтын давшилтаа эхэлжээ. Наймдугаар сарын 21-ний өдөр Монгол, Зөвлөлтийн бөмбөгдөгч онгоцууд 246 удаа нислэг хийж, дайсныг хүчтэй бөмбөгдөж, сөнөөгч онгоцууд дайсны 74 нисэх онгоцыг сөнөөсөн байна. БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг хамгаалах хамтын ширүүн тэмцэл наймдугаар сарын 20-30-ны өдөр болж, Японы империалистүүдийн харгис цэргийн хүчийг бүрмөсөн ялж устгасан түүхтэй.
Алдарт жанжин маршал Г.К.Жуковын командалсан Зөвлөлтийн армийн дайчид, Халх голын байлдааныг төгс ялалтанд хүргэхэд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэснийг Монголын ард түмэн үеийн үед санан дурсаж явах учиртай. Монгол ардын цэргийн ерөнхий командлагч маршал Х.Чойбалсан Халх голд фронтын галын шугам дээр очиж байлдааны цаг үеийн байдалтай танилцаж, зөвлөгөө даалгавар өгдөг байжээ. Халх голын тулалдаанд Монгол улс орчин үеийн байлдааны бүрэн хэмжээний зэвсэг техниктэй, хүчирхэг армитай болсноо дэлхий дахинаа батлан харуулсан гавьяатай.
Халх голын тулалдаанд Монголын VI, VIII морьт дивиз, Зөвлөлтийн армийн моторчилсон 36 дугаар дивизийн 24 дүгээр хороо, танкийн 11 дүгээр бригад, нисэх онгоцны 100 дугаар бригад, буудлагын 124 дүгээр хороо зэрэг анги онцгой шалгарчээ. Монгол Зөвлөлтийн армийн олон зуун дайчин эх орныхоо төлөө баатарлаг гавьяа байгуулсны дотор Монгол ардын цэргийн дайчдаас Л.Дандар, Д.Нянтайсүрэн, Ц.Олзвой, Л.Гэлэгбаатар, Д.Хаянхярваа, П.Чогдон, Д.Гуулин, Д.Самдан, Ч.Дугаржав, М.Экей, Н.Жамбаа, С.Төмөрбаатар нар БНМАУ-ын баатар цолоор, Монголын олон зуун дайчин төрийн дээд шагнал одон медалиар тус тус шагнагджээ.
Зөвлөлтийн цэргийн нэрт жанжин Г.К.Жуков, армийн генерал И.И.Федюнинский, Б.А.Судец нарт БНМАУ-ын баатар цол олгосон юм. БНМАУ-ын нутгийг өөрийн төрөлх эх орноосоо өөрцгүй хамгаалах үйлсэд баатарлаг гавьяа байгуулсан Зөвлөлтийн цэргийн дайчдаас корпус командлан захирагч Г.К.Жуков, танкийн бригадын командлагч М.П.Яковлев, хошууч И.М.Ремизов нарын 70 хүнд ЗХУ-ын баатар цол олгож, гарамгай нисгэгч Г.П.Кравченко, И.С.Грицевец, Я.В.Смушкевич нарыг ЗХУ-ын хошой баатар цолоор, ЗХУ-ын төрийн дээд шагнал одон медалиар олон мянган хүнийг шагнажээ.
Халх голд дөрвөн сар үргэлжилсэн тулалдаанд япончууд 61000 хүнээр хохирч, 360 нисэх онгоцоо сөнөөлгөж, их буу 145, пулемёт 340 зэрэг олон тооны зэвсэг хэрэгсэл, эд хогшлоо олзлуулсан байна. Халх голын байлдааны үед буй болсон эх газрын шарх, сорви арилаагүй, БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг амь насаараа хамгаалсан Зөвлөлт, Монголын эрэлхэг хөвгүүдийн мөрөө үлдээсэн асар олон түүхэн дурсгал энэ нутагт байдаг бөгөөд тэдний маань цус, хөлс шингэсэн газар шороо, ариун нандин шарил нь өдгөө хөрсөн доор энд тэндгүй байсаар байна. Халх голд болсон энэ дайнд үр хүүхэд, ханиа алдаж хагацал үзсэн Оросын ард түмний төлөөний олон хүн алсад орших Монголын тал нутгийг зорин ирж, Халх голын газрын шорооноос дээж авч буцдаг байсан нь хорвоод эргэж заяахгүй хайрт үрсээ алдаж, хагацлын нулимсан дунд үлдсэн орос эх хүүгээ санагалзахдаа энэ газрын цус шингэсэн шороог элгэндээ тэвэрч сэтгэлээ зогоон харууслын хар мананд гиюүрэн суудаг байсных бизээ!
Үүний нэгэн адил олон зуун Монгол эхчүүд энэ дайнд үр хүүхдээ алдаж, хагацал харууслын гашуун зовлон үзсэн нь мэдээж.
“Ямар их хүнд үнээр 
Ялалт ирснийг бид мэдлээ 
Хагацалд үерлэх халуун нулимс
Харуусал тайлж хүрдэггүй билээ... 
Дайчин нөхөр минь дахиад ирэлгүй 
Дайныг үүрд аваад явахдаа 
Өөрөө хэдий амиа алдсан ч 
Өрөөл бусдад амьдрал өгсөн юм...”
“Хөх даалимбан тэрлэг” найраглалаас
Тайлал:
Монгол туургатны нэрт эрдэмтэн зохиолч Ванчинбалын Инжаннаш: (1837-1892) “Зэвсэг барин байлдан тулалдаж явсан ард түмэн хожмын нэгэн цагт цэцэг барин золгох өдөр ирнэ” хэмээн онож хэлсэн мэргэн үг өдгөө амьдрапд хэрэгжиж, урьдын юм ул болж өнөөгийн юм туг болж Монгол, Японы ард түмэн цэцэг барин золгоцгоож, найрсаг сайхан ах дүүгийн харилцаатай түнш орнууд болжээ.
Монгол Улсын гавьяат багш Тугчин Д.Гомбожав
Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин 

 

Халхын голын дайны аймшигт өдрүүдийг эргэн дурсахуй
Бусад мэдээ ▼

1
01-27
Сагсан бөмбөгийн супер од Коби Брайнт нисдэг тэрэгний ослын улмаас амиа алджээ

2
01-27
Бүрэн барааны онлайн дэлгүүр www.emartmall.mn нээгдлээ

3
01-27
ГХЯ-ны ТНБД Д.Даваасүрэн эрэн сурвалжлагдаж байгаа хүнд дипломат паспорт олгожээ

4
01-27
Шүүлтүүргүй мэдээлэл иргэдийг айдаст автуулж байна

5
01-27
Кобигийн гэгээн дурсгалд...

6
01-27
Самсунг: Хувцсыг өөрөө индүүддэг ухаалаг шүүгээ зохион бүтээжээ

7
01-27
Давос-2020 чуулга уулзалт санал зөрөлдөөнөөр өндөрлөлөө

8
01-27
2020 оны УИХ-ын сонгуулиар оффшорчдын ов мэхэнд дахиад л хууртах уу?

9
01-27
Мансуурсан жолооч хэд хэдэн тээврийн хэрэгсэл мөргөн осол гаргажээ

10
01-27
Дорнод Африкийн улсууд царцааны нүүдэлд эзлэгдээд байна

11
01-27
Неандертальчууд шумбаж чаддаг байсан байж магадгүй

12
01-27
У.Хүрэлсүхийн шийдвэр ингэж хэрэгжих ч гэж дээ

13
01-27
Нефтийн үнэ 63 ам.доллароос доошилж буурчээ

14
01-27
​The Diplomat: Хятад улс хөрш Монголдоо иргэдийг хянах 'Агаарын шорон' байгуулахаар ТЭЗҮ боловсруулж байна

15
01-27
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга анх удаа Давос-ийн чуулганд

16
01-27
Израйль улс иргэдээ Саудын Арабт зорчихыг зөвшөөрлөө

17
01-27
Төрийн ордонд цагаан сарын үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулж байна

18
01-27
Хятадын вирусын аюул ба Монгол улсад хэрэгжүүлбэл зохих арга хэмжээнүүд /нийтлэлчийн санал/

19
01-27
Дэлхийн хамгийн том онгоц анхны нислэгээ амжилттай гүйцэтгэлээ

20
01-27
Бүгд мэддэг ч бүгд хийдэггүй

21
01-27
Эрэлт дээр дөрөөлсөн луйвар

22
01-27
Манай дипломатуудын авч явсан хар тамхи хэнийх вэ?

23
01-27
“Капитал”-ын дампуурал “Ариг”-ийг дагуулах уу

24
01-27
Өнөөдрөөс боомтуудаар зорчигч, автотээврийн хөдөлгөөнийг хаана

25
01-27
Увс аймагт 4.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болжээ

26
01-27
Дэлхий нийтийг түгшээж, Монголчуудыг айлгасан коронавирус

27
01-27
Тайван нойрс доо, Коби

28
01-27
Хятадад коронавирусний халдварын улмаас 80 хүн нас баржээ

29
01-27
Стэнфордын судлаачид шувуу шиг өдтэй дрон бүтээжээ

30
01-27
Хамгийн бага чансаатай сумоч Токушорюү анх удаа Макүүчид түрүүлэв

31
01-27
3 сарын 2 хүртэл сургалтын төв, жолооны дамжаа ч хичээллэж болохгүй

32
01-27
Хэргийн газраас олдсон эд мөрийн баримт тагнуулын ажилтнууд дээрэм хийснийг баталжээ

33
01-27
Тоогоор цөөхөн хэдий ч Монголчууд бол том Үндэстэн

34
01-27
"Анна Каренина" ба Монголын 2020 он

35
01-27
Сонгуулийн тойрог, түүний мандатын тоог хэрхэн хуваах вэ?

36
01-27
Коби Брайант охины хамт онгоцны ослоор нас барлаа

37
01-25
“Грэмми 2020”-ийн талаар мэдэх ёстой зүйлс

38
01-25
НӨАТ-ын буцаан олголтыг 2-р сард багтаан олгоно

39
01-25
Дэлхийн усны нөөцийн групп манай улс руу ажлын хэсэг илгээж, хамтран ажиллахаар болов

40
01-25
МУ-ын Харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх хүчит бөхийн барилдааны тасалбар борлуулж буй цэгүүд

41
01-25
Монгол Улсын эсрэг хөлсөлсөн АНУ-ын хуулийн фирмд төлөх мөнгөө Ч.Сайханбилэг хаанаас гаргасан бэ?

42
01-25
Шилжилт хөдөлгөөн 02 дугаар сарын 01-ны өдрөөс зогсоно

43
01-25
БӨХЧҮҮД: Допингийн асуудлаа шийдэхгүй бол цагаан сарын барилдаанд зодоглохгүй

44
01-25
Коронавирусээр өвчилсөн хүн эмчлэгдсэн анхны тохиолдол бүртгэгдлээ

45
01-25
Австралид коронавирусийн анхны тохиолдол бүртгэгдлээ

46
01-25
Залуучуудын өвлийн олимпын наадамд Оросууд анх удаа түрүүлжээ

47
01-25
Европ тивд коронавирусийн анхны халдвар бүртгэгдлээ

48
01-25
Амралт сунгасантай холбогдуулан сурагчдын хичээлийг цахим хэлбэрээр заана

49
01-25
Палестиний хүндэт харуулын газарт унагасан малгайг Владимир Путин өмсгөж өгөв

50
01-25
Замын-Үүдээс Хөх хот руу буцаасан зургаан настай хүүхэд коронавирусийн халдваргүй болохыг тогтоожээ

51
01-25
НЭМГ: Та маскаа зүү, зөв ханиаж найтаа, гараа сайн угаа

52
01-25
Коронавирусний улмаас Ухань хотын эмч нас баржээ

53
01-25
Ц.Нямдорж: Н.Номтойбаяр шалгуулаад нэрээ цэвэрлээд авчихвал зүгээр гэж үзсэн учраас ийм шийдвэр гаргалаа

54
01-25
Сэлэнгийн Засаг дарга Гаалийн даргаа хөлдөө чирэх нь

55
01-25
Хулгайн бууз, хумсалсан ууц шүүсээр ширээгээ дүүргэх үү

56
01-24
Сургууль, цэцэрлэгийг гуравдугаар сарын 02-ныг хүртэл амраах шийдвэр гаргалаа

57
01-24
Бээжинд эрүүл мэндийн аюулын түгшүүр зарлав

58
01-24
Кибертерроризм

59
01-24
БНСУ-ын визний журам шинэчлэгджээ

60
01-24
Коронавирусийн тархалт Хятадын умард бүс нутгийг чиглэж байна

61
01-24
Монголчууд, “MONBATT"-ын нэр хүнд өндөр

62
01-24
Монгол Улс авлигын индексээр 13 байр ухарлаа

63
01-24
Везувий галт уулын хохирогчийн тархи шил болсон байжээ

64
01-24
Монголд тулгамдаж буй эдийн засгийн хямрал гэр хорооллынхонд илүүтэй нөлөөлж байна

65
01-24
Л.Нинжжамц МҮОНРТ-ийн захирлаар дахин сонгогдлоо

66
01-24
ТЕГ-ын тусгай ажилтнууд гадны иргэнийг дээрэмдсэн гэх хэргийг шалгаж байна

67
01-24
Монгол Улсын гурван сая дахь иргэн 5 нас хүрлээ

68
01-24
НДЕГ: Тэтгэврийн нэмэгдлийг иргэдийн дансанд шилжүүлж эхэллээ

69
01-24
Шинжилгээний хариугаа нуусан 38 бөхийг зарлахгүйгээр Э.Оюунболдыг барилдуулах тохироо явагдаж байна уу?

70
01-24
Эрүүгийн хэргийн яллагдагчийг Элчин сайдаар ТОМИЛЖ БОЛОХ УУ

71
01-24
Н.Номтойбаяр: Бодит үнэний талаар зохих байгууллага нь мэдээлэл хийхийг шаардаж байна

72
01-24
СХД-т 7000 гаруй угаар мэдрэгч тараагаад байна

73
01-24
"Ливерпүүл" премьер лигт 40 тоглолт хожигдоогүй байна

74
01-24
АНУ-ын сангийн сайд эдийн засгийн мэдлэгтэй болсныхоо дараа шүүмжлэхийг Грета Тунбэргт зөвлөжээ

75
01-24
Хавтгайрсан халамжаас татгалзъя...

76
01-24
Эхнэрээ хөнөөсөн этгээдэд 17 жилийн хорих ял оноожээ

77
01-24
“XXI зуун-21 гранд” төслийн шалгаруулалт эхэллээ

78
01-24
У.Хүрэлсүхийн төрсөн дүү У.Давхарбаяр малын квотын наймаанд оролцсон уу

79
01-24
АНУ-БНХАУ: Худалдааны дайныг зогсоосон “түүхэн хэлэлцээр”

80
01-24
МУ-н харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдааны тухай

81
01-24
УИХ-ын дарга Г.Занданшатар ЖДҮХС-д арван компани “шахаад” зургаад нь зээл авчээ

82
01-24
Амжилттай хүн бүрт байдаг сэтгэл зүйн 10 шинж чанар

83
01-24
Коронавирусний халдварын улмаас нас барсан хүний тоо нэмэгджээ

84
01-24
Ч.Сайханбилэгт өөрийгөө өмгөөлөх эрх бий юу?

85
01-24
Ерөнхий сайд та дипломат алба авилга, албан тушаалын наймааны хэрэгсэл биш гэдгийг эрхбиш мэдмээр юм даа

86
01-23
Анхаар!!! Өвөрмонголоос Монголд ирсэн ээж охин хоёрт коронавирусын эхний шинж илэрчээ

87
01-23
Д.Гантулгын 2 жил хоригдох ялыг хэвээр үлдээжээ

88
01-23
Бурууг буцаах аргагүй

89
01-23
"Шилдэг-99" Бизнес эрхлэгч залуучуудыг тодруулах бүх нийтийн санал асуулга эхэллээ

90
01-23
Уханьд болох боксын тэмцээнийг коронавирусний халдвараас үүдэж цуцлав

91
01-23
СӨХ-г татан буулгаж мэргэжлийн байгууллагад шилжүүлэх хуулийн өөрчлөлт хийгдэнэ

92
01-23
Д.Оюунхорол гишүүнийг яллагдагчаар татжээ

93
01-23
АНУ, ОХУ зэрэг олон улсын шилдэг тулаанчид манай улсад ирнэ

94
01-23
"Пакистаны Халк" гэгддэг аварга эр найз бүсгүй хайж байна

95
01-23
Монгол ёс заншлаа мэддэггүй бол битгий дэмийр!

96
01-23
“Том төрөөс ухаалаг төр рүү” санаачилга мартагдаж, төрийн бүтэц улам данхайв

97
01-23
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Азербайжан улсын Ерөнхийлөгч Илхам Алиев нар уулзав

98
01-23
Өмнөд Солонгосын арми хүйсээ солиулсан цэргийг хугацаанаас нь өмнө халжээ

99
01-23
Францын ерөнхийлөгч Израйлийн хамгаалалтын албаныхантай маргалджээ

100
01-23
Төрөх эмнэлэг мөнгөгүйгээс ашиглалтад орж чадахгүй байхад ХЗДХЯ 700, 800 сая төгрөгөөр өрөөнүүдээ тохижуулж байна