BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Нобель-2019: Эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдалд дасан зохицдог механизмыг нээсэн нь

Хүний биеийн үйл зүй /физиологи/ ба анагаах ухааны салбарын 2019 оны Нобелийн шагналтнаар АНУ-ын хоёр эрдэмтэн, Их Британийн нэг эрдэмтэн тодорлоо. 


Тэд бол Балтимор хот дахь Жонс Хопкинсийн их сургуулийн судлаач Грегг Семенца, Бостон хот дахь Дэйна-Фарберын Хавдар судлалын хүрээлэнгийн ажилтан Уильям Келин, Оксфордын их сургуулийн эрдэмтэн Питер Рэтклифф нар юм. 
 
Нобелийн хорооноос гаргасан мэдэгдэлд дурдсанаар “эсүүд хүчилтөрөгчийн агууламжийн өөрчлөлтийг мэдэрч, түүнд дасан зохицдог механизм”-ыг нээсний учир дээрх гурван эрдэмтэнд 2019 оны Нобелийн шагналыг хүртээхээр шийдвэрлэжээ.  
Эрдэмтэд судалгаагаа тус тусдаа явуулсан боловч тэд хамтдаа цус багадалт, хорт хавдар болон бусад өвчинтэй тэмцэх шинэ ирээдүйтэй аргуудыг боловсруулах замыг чиглүүлж өгсөн гэж Нобелийн хороо дүгнэсэн байна.
ВВС агентлагийн шинжлэх ухааны тоймч Н.Воронин энэхүү нээлтийн утга учир нь чухам юунд орших талаар товч тайлбарласныг орчуулан хүргэе.  
Бидний идэж буй хоол хүнсийг эд эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг дэмждэг, бидэнд хөдлөх боломжийг олгож буй энерги болгон хувиргахын тулд биемахбодид хүчилтөрөгч хэрэгтэй.  Гэтэл цусан дахь хүчилтөрөгчийн агууламж нь олон хүчин зүйлийн улмаас байнга өөрчлөгдөж байдаг ба биемахбодийн эд эсүүд тухайн өөрчлөлтөнд хэрхэн дасан зохицож, үйл ажиллагаагаа хэвийн байлгаж чаддагийн  нууцыг эрдэмтэд тайлж чадалгүй өдийг хүрчээ.  
 
 
Хүн болон амьтад хүчилтөрөгчийн дутагдалд орсноор гипокси буюу хүчилтөрөгчийн өлсгөлөн үүсч, эрхтнүүдийн хэвийн үйл ажиллагаанд саад учруулж эхэлдэг. Семенца, Кейлин, Рэтклифф нарын судалгааны ажил нь гипокси үүсэх үед генийн түвшинд хариу үйлдэл үзүүлдэг механизмыг олж нээсэн нь эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг хэрхэн мэдэрч, түүнд хэрхэн дасан зохицож байгааг, ялангуяа бидний биемахбодь нь хүчилтөрөгчийг тээгч улаан эсийг бий болгодог дааврыг хэрхэн "үйлдвэрлэдэг вэ” гэдгийн учрыг олоход тус дөхөм болно.
 
 
Эсүүдийн цусан хангамж, бодисын солилцооны хэвийн үйл ажиллагаа, энергийн хэмжээ нь биемахбодь дахь хүчилтөрөгчийн хэмжээнээс шууд хамаардаг. Хоол хүнстэй хамт, хүчилтөрөгчийн тусламжтайгаар биемахбодид нэвтэрч буй митохондрууд нь энергийг ялгаруулж байдаг.  
Ингэхдээ эсүүдэд хүрч буй хүчилтөрөгчийн хэмжээ нь олон хүчин зүйлээс шалтгаалан ихсэж багасна. Хамгийн энгийн жишээ татахад, хэт бариу хувцас өмсөх үед цусны судаснууд дарагдах гэх мэт. Хүчилтөрөгч дутагдах үед биемахбодь үүнд дасан зохицохоос аргагүйд хүрч, нөөц механизмаа ажиллуулж эхэлдэг байна.
Уг механизмыг ажиллуулахын тулд эхлээд өөрсдөд нь хүчилтөрөгч дутагдаж буйг эсүүд мэдрэх ёстой. Харин чухам ямар тусгай механизмын тусламжтайгаар мэдэрдэг вэ гэдгийн учрыг эрдэмтэд өдийг хүртэл тайлж чадаагүй байсан юм. Энэ бол энгийн нэг асуудал биш бөгөөд уг механизмын үйл ажиллагаа доголдох буюу удаан хугацаанд хүчилтөрөгчийн дутагдалд орох аваас эсүүдэд нөхөн засах боломжгүй өөрчлөлтүүд ордог. Зүрх, элэг, бөөр болон төв мэдрэлийн тогтолцоо нь хүчилтөрөгчийн дутагдалд маш эмзэг мэдрэмтгий байдаг билээ.
 
Хорт хавдар үүнд ямар хамаатай вэ?
 
Биемахбодь дахь хүчилтөрөгчийн агууламжийг гүрээний тараагуур судасны дагуу байрлах тусгай мэдрэгчүүд /каротид гломус/ хянадаг болохыг эрдэмтэд олон жилийн өмнө олж тогтоожээ. Хүчилтөрөгч дутагдах үед эдгээр мэдрэгч нь тархинд дохио илгээснээр амьсгалын давтамжийг зохицуулдаг байна. Жишээ нь, хурдан алхах, биеийн хүчний дасгал хийх үедээ хүмүүс амьсгааддаг.
Түүнээс гадна, хүчилтөрөгч дутагдах үед эритропоэтин гэдэг даавар ялгардаг болохыг эрдэмтэд өнгөрсөн XX зууны эхээр олж тогтоожээ. Уг даавар нь бөөрөн дотор ялгардаг ба хүчилтөрөгчийн молекулуудыг тээгч цусны улаан эсүүд буюу эритроцитуудыг “үйлдвэрлэдэг” байна. Гэхдээ чухам ямар механизм энэхүү хариу урвалыг өдөөдөг болох нь нууц хэвээр байсан юм.  
Хулгана дээр туршилт хийсэн судлаач Грегг Семенца-гийн олж тогтоосноор бол, хүчилтөрөгчийн дутагдал нь эритропоэтинийг ялгаруулдаг ДНХ-ийн хэлхээний зарим хэсгүүдэд ямар нэгэн байдлаар нөлөөлдөг байна.
 
 
Судлаач Питер Рэтклифф ч мөн адил эл үзэгдлийг нэгэн зэрэг судалсан бөгөөд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг эсүүдэд мэдрүүлдэг механизм нь зөвхөн бөөрөнд төдийгүй бараг бүх эсүүдэд ажилладаг болохыг тогтоожээ.
Харин Семенца туршилтаа цааш үргэлжлүүлсээр цогц уургуудыг нээж, тэдгээрийг HIF буюу “хүчилтөрөгчийн өлсгөлөнгөөр өдөөгддөг хүчин зүйл” гэж нэрлэсэн аж. HIF нь ДНХ-тэй холбогдсоноор эритропоэтин ялгарах үйл явцыг саатуулж эсвэл идэвхжүүлдэг байна.     
 
Хариу үйлдлийн /урвал/ шинж нь юунаас хамаарах вэ?  
 
Энэ асуултад хавдар судлаач Уильям Келин-ий хийсэн судалгааны ажлын үр дүн хариу өгөх болно. Тэрбээр хорт хавдраар өвчлөх магадлалыг ихээхэн нэмэгдүүлдэг нэн ховор удамшлын өвчин болох Гиппель-Линдаугийн өвчнийг судалж байжээ. Судалгааны явцад уг өвчин нь VHL генийн үйл ажиллагаа доголдсоны улмаас үүсдэг болохыг тогтоосон байна. Гэмтсэн ген бүхий хавдрын эсүүд нь хүчилтөрөгчийн дутагдалд хэт мэдрэмтгий байсан бол эрүүл VHL генийг эсүүдэд нэвтрүүлэхэд мэдрэмтгий чанар нь эргээд хэвийн түвшинд орж байжээ. Өөрөөр хэлбэл, VHL ген нь HIF цогц уургийн бүрдэл хэсгүүдийн нэгийг задалдаг бөгөөд хүчилтөрөгчийн агууламжаас хамааран түүний хэлбэрийг өөрчилдөг аж. Энэ нь ДНХ-д өөрчлөлт оруулснаар эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг мэдэрч эхлэх ба бодисын солилцоогоо хурдасгаснаар уг дутагдлыг нөхдөг гэнэ.
 
 
 
Хүчилтөрөгч удаан хугацаагаар дутагдагдсан тохиолдолд бидний биемахбодь шинээр судсуудыг бий болгож, эритроцитуудыг идэвхтэйгээр ялгаруулдаг байна. Үүнийг тооцсоны үндсэн дээр уулчид оргилд авирах бэлтгэл сургуулилтаа хийдэг ажээ.
Яг үүний адилаар шинэ эс /хорт хавдрын эс/ хурдацтай ургах үед дээрх механизм үйлчилнэ. Уг механизмыг “унтраах” аваас хорт хавдрын эсийн өсөлтийг удаашруулах тэр ч бүү хэл бүрмөсөн зогсоож болно. Чухам ийм учраас Келин, Рэтклифф, Семенца нарын нээлтийг хавдар судлалын салбарт өргөн хэрэглэх боломжтой юм.       
 
 
 
Б.Адъяахүү

Нобель-2019: Эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдалд дасан зохицдог механизмыг нээсэн нь
Бусад мэдээ ▼

1
10-14
Нэхмэлийн шар байрыг дахин төлөвлөх эрхийг “Фүжи девелопмент” ХК-д шилжүүлэхийг хүслээ

2
10-14
МАНАН бүлэглэлийн сүүлчийн хархны оромж болсон “Хөтөлийн цемент шохойн” үйлдвэрээ ард түмэн луйварчдаас буцаан авах эрхтэй

3
10-14
Та “Tenger bella beauty”-г мэдэх үү?

4
10-14
“Долгормаа охинд амьдрал бэлэглэцгээе”

5
10-14
Хэдийнбээгийн ZARA охин монголын кино урлагт юутай ирэв

6
10-14
Үндэсний сурын “Отго харваа” боллоо

7
10-14
Дуучин Аделийн шинэ цомог хэзээ гарах нь тодорхой болжээ

8
10-14
"Хагибис" хар салхины улмаас амиа алдсан хүмүүсийн тоо нэмэгджээ

9
10-14
Өмнөговь аймагт 4.3 магнитутын хүчтэй газар хөдөлжээ

10
10-14
Б.ДАШЦЭРЭН: Бизнес эрхлэгчдийг хуулиар далайлган залхаан цээрлүүлдэг асуудал газар авсан

11
10-14
Ж.Эрдэнэбатыг яллагдагчаар татсан ч бүрэн эрхийг нь хөндөөгүй байна

12
10-14
Дианы гүнжийн аллагад оролцсон хэмээн Их Британийн нууц албаны ажилтан асан ярьжээ

13
10-14
Үхрийн мах 6500-7200 төгрөгийн үнэтэй байна

14
10-14
Монгол улс "Саарал жагсаалт"-нд орвол иргэд гадаадад картаар гүйлгээ хийх боломжгүй болно

15
10-14
Н.Энхбаяр эргэж ирлээ

16
10-14
Техаст гэртээ байсан хар арьст эмэгтэйг цагдаа буудаж хөнөөсөн хэрэг гарчээ

17
10-14
Хаусны үнэтэй Хөтөлийн хувьчлал

18
10-14
Хоёр орны сэтгүүлчдийн Өвөрмонгол орноор аялсан тэмдэглэл ...

19
10-14
3.1 тонн алт хаачсан бэ?

20
10-14
Албан журмын даатгалын орлогоос арваадхан компани хөлжиж байна

21
10-14
Мастерууд дөрвөн медаль хүртлээ

22
10-14
Засгийн газар “Жаст”-ын Ш.Батхүүгээс сэтэрхий тэвнэ ч авч чадахгүй бололтой

23
10-14
70 кг героин тээвэрлэсэн дипломатчдыг ирэх сард шүүнэ

24
10-14
Худал үнэлгээгээр ховор амьтдаа “ЦААЗАЛСААР” байх уу

25
10-14
Хар салхины улмаас амь үрэгдсэн иргэдийн тоо 19-д хүрчээ

26
10-14
Манай гэр бүлүүдэд байдаг нийтлэг зовлон нь ХАРДАЛТ

27
10-14
Хоёр гүрний худалдааны дайн Монголд хэрхэн нөлөөлөх вэ?

28
10-14
Хятад улсын алтны гаралт 12 жил дараалан дэлхийд тэргүүлэв

29
10-14
Жаргалтхаан-Чингис хаан хотын замыг “Жонхуу” болгочихсон өнөөх чинь “Гарамгай баатар эр” болчихжээ...

30
10-14
Төрийн ой санамжийн дархлаа нь ахмадууд байдаг

31
10-12
ОУПХ-ны нэрийг барин худал ярьж, “попрох”-гүй байхыг Ж.Батзандан, Л.Болд нарт санууллаа

32
10-12
О.Хулан: Ахтайгаа хамт медаль аваад зогсох мэдрэмж үнэхээр гоё

33
10-12
М.Оюунчимэг: Аюултай хог хаягдалд хэрхэн хяналт тавьж байгаа вэ?

34
10-12
Улсын бүх тендер Ерөнхий сайдын мэдэлд очно

35
10-12
Huawei-гийн шинэ загвар фото, видео дүрсний чанараар дэлхийд тэргүүллээ

36
10-12
Америк, БНХАУ тохиролцоонд хүрлээ

37
10-12
"Хөтөл"-ийн хувьчлалаар ганц ч үг ганхийлгэхгүй байх шалтгаан гишүүн Д.Эрдэнэбатад бий юу?

38
10-12
Монголын ирээдүйд заналхийлсэн “Үдийн хоол хөтөлбөр”

39
10-12
ФОТО: Удам дагасан жүжигчид

40
10-12
“Мянган цэцэгс” нийслэлийн засаг даргын ивээл дор чууллаа

41
10-12
Гамшгийн эрсдэлийн тойм судалгаанд 102 дугаар сургууль хамрагдав

42
10-12
“Эрэл”-ийн Б.Эрдэнэбат гадагш зугтах бэлтгэлээ хангажээ

43
10-12
Хүн ам, орон сууцны ээлжит тооллого 2020 оны 1 дүгээр сарын 9-өөс эхлэн 7 хоногийн турш үргэлжлэнэ

44
10-12
Нефтийн үнэ 60 ам.доллар давжээ

45
10-12
Караокед гал гарсны улмаас нэг хүн нас барж, 20 гаруй хүн угаартжээ

46
10-12
Оросууд өлсгөлөн баавгай Монголоос ирсэн гэв

47
10-12
“Мянган цэцэгс” нийслэлийн засаг даргын ивээл дор чууллаа

48
10-12
Сирид 100 мянга гаруй хүн орон гэрээ орхин дүрвэжээ

49
10-12
100 жилээр ухраана гэнэ ээ...

50
10-12
Хов зөөсөн хэл бус, хор сонссон чих бурууддаг

51
10-12
Монголч эрдэмтэн Удо Б.Баркманныг "Алтан гадас" одонгоор шагнав

52
10-12
Европт суугаа дипломатуудын хууль бус наймаа янжуураас хар тамхи руу шилжсэн үү

53
10-12
Авдраа нэг ухахад л аранжин зэсийн үйлдвэртэй болчихлоо

54
10-12
Нямдорж сайдыг яагаад шүүмжилж болдоггүй, чаддаггүй юм бэ?

55
10-12
Өнөөдөр бүх нийтээрээ мод тарих үндэсний өдөр

56
10-12
Хүн Чанар - гэж юу вэ?

57
10-12
О.Дашбалбарын тэмцэл

58
10-12
Дөрвөн тэрбумын хэмнэлт ба санхүүгийн сахилгад шинэ жишиг

59
10-12
Хорвоогийн тоосыг хоосон хөдөлгөхүй

60
10-11
Монгол Улс Африкийн ядуурал, өлсгөлөнд нэрвэгдсэн улсуудын өмнө жагсжээ

61
10-11
БЗД-ийн “Хүүхдийн найрал дууны шилдэг хамтлаг”-ууд тодров

62
10-11
Өвчтөний аюулгүй байдал бүрэн хангагдлаа

63
10-11
Хонконгийн баячууд АНУ-аас өөр улс руу гарахыг хүсэж байна

64
10-11
Баянзүрх дүүрэг 29,249 иргэнд зөвлөмж, мэдээлэл хүргэсэн байна

65
10-11
Хонконг санхүүгийн хүндрэлд оров

66
10-11
Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрөөр 36 тэрбум төгрөг олно

67
10-11
Зэсийн баяжмалын экспорт 6700 тонноор буурлаа

68
10-11
Баянзүрх дүүрэгт ‘’Улс орны хөтөлбөр’’-ийн дунд хугацааны хэлэлцүүлэг болж байна

69
10-11
“Танай МАНАН”, “Манай МАНАН”

70
10-11
Эрүүл байхын тулд унтаж амарч байгаарай

71
10-11
Гялсбанкны урамшуулалт аяны эхний нэг сая төгрөгний эзнийг баасан гарагт тодруулна

72
10-11
Улсын үзлэгээр ‘’Маш сайн хангалттай’’ үнэлэгдлээ

73
10-11
Хөгжлийн банк - Тендерийн урилга

74
10-11
“Энержи ресурс”-ийн үнэгүй өгсөн 800 мянган тонн нүүрсний цаана юу нуугдаж байна вэ?

75
10-11
Мал залгисан машины тухай

76
10-11
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн дэд бүтцийн ажлыг хүлээн авлаа

77
10-11
Өнөөдөр "Олон улсын охидын өдөр"

78
10-11
Казахстан улстай алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих санамж бичигт гарын үсэг зурлаа

79
10-11
Жэром Шартье: Хоёр дахь Чингис төрж магадгүй учир хөршүүд нь Монголыг байнгын дарамтад байлгах сонирхолтой

80
10-11
"Хөтөл цементшохой" үйлдвэрийг 1,386,106,400 төгрөгөөр хувьчилжээ

81
10-11
С.Зоригийн хэргийн тархи угаалт ОУПХ-г луйвардах хэмжээнд хүрэв

82
10-11
Өргөдлийн байнгын хорооны хуралдаанаар хоёр асуудал хэлэлцлээ

83
10-11
Хилийн тагнуулын дарга нарын хэргийг шүүх яагаад өдий болтол шийдэхгүй байна вэ

84
10-11
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан сонгуулийн СУРТАЛЧИЛГААГАА эхлүүлж, Говь-Алтайд бэлэг тарааж явна

85
10-11
Дубайн гэрээг цуцлах санал ба саарал жагсаалт

86
10-11
Ж.Батзандан юу ярьчихав аа?!

87
10-11
Утаагаар хийдэг улс төрийн тоглолт ужгирсаар хүний аминд хүрэв

88
10-11
Цахим луйвар цадигаа алдлаа

89
10-11
Н.Золжаргалын эхнэр 650 мянган ам.доллараар Австрид байр худалдан авсан байжээ

90
10-11
Монголд мөнгө угаах гэмт хэргээр шийтгэгдсэн ч УИХ-аас нь өршөөчихдөг нь ФАТФ-т итгэл төрүүлэхгүй байна

91
10-11
Н.Энхбаяр улс төрийн тайзнаа дахин “уригдаж” вальс эргэх үү

92
10-11
"Хоёр дүүгээ хөнжилд нь ороогоод гарах хооронд нүд хорссон"

93
10-11
Иргэн, мэдээллийн хэрэгслийг эрүүгийн хуулиар машиндах дугуй эргэлээ

94
10-10
Алдуурсан "Хөтөлийн цемент шохойн" үйлдвэрийг аргамжих шалтгаан-1

95
10-10
IQ өндөр байх тусмаа шашин шүтэх нь бага байдаг

96
10-10
Ж.Эрдэнэбат мөнгө угаасан хэргээр яллагдагчаар татагдах уу

97
10-10
Гоо сайхны СУПЕР САЛОН-Tenger Bella Beauty

98
10-10
Дэлхийг том астероид мөргөж магадгүй

99
10-10
Н.Алтанхуяг: Ц.Элбэгдоржийн мөнгө гэдэг чинь галзуу их мөнгө ш дээ

100
10-10
Ахин нэг айлын зургаан хүн угаартаж эмнэлэгт хүргэгджээ