BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Нобель-2019: Эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдалд дасан зохицдог механизмыг нээсэн нь

Хүний биеийн үйл зүй /физиологи/ ба анагаах ухааны салбарын 2019 оны Нобелийн шагналтнаар АНУ-ын хоёр эрдэмтэн, Их Британийн нэг эрдэмтэн тодорлоо. 


Тэд бол Балтимор хот дахь Жонс Хопкинсийн их сургуулийн судлаач Грегг Семенца, Бостон хот дахь Дэйна-Фарберын Хавдар судлалын хүрээлэнгийн ажилтан Уильям Келин, Оксфордын их сургуулийн эрдэмтэн Питер Рэтклифф нар юм. 
 
Нобелийн хорооноос гаргасан мэдэгдэлд дурдсанаар “эсүүд хүчилтөрөгчийн агууламжийн өөрчлөлтийг мэдэрч, түүнд дасан зохицдог механизм”-ыг нээсний учир дээрх гурван эрдэмтэнд 2019 оны Нобелийн шагналыг хүртээхээр шийдвэрлэжээ.  
Эрдэмтэд судалгаагаа тус тусдаа явуулсан боловч тэд хамтдаа цус багадалт, хорт хавдар болон бусад өвчинтэй тэмцэх шинэ ирээдүйтэй аргуудыг боловсруулах замыг чиглүүлж өгсөн гэж Нобелийн хороо дүгнэсэн байна.
ВВС агентлагийн шинжлэх ухааны тоймч Н.Воронин энэхүү нээлтийн утга учир нь чухам юунд орших талаар товч тайлбарласныг орчуулан хүргэе.  
Бидний идэж буй хоол хүнсийг эд эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг дэмждэг, бидэнд хөдлөх боломжийг олгож буй энерги болгон хувиргахын тулд биемахбодид хүчилтөрөгч хэрэгтэй.  Гэтэл цусан дахь хүчилтөрөгчийн агууламж нь олон хүчин зүйлийн улмаас байнга өөрчлөгдөж байдаг ба биемахбодийн эд эсүүд тухайн өөрчлөлтөнд хэрхэн дасан зохицож, үйл ажиллагаагаа хэвийн байлгаж чаддагийн  нууцыг эрдэмтэд тайлж чадалгүй өдийг хүрчээ.  
 
 
Хүн болон амьтад хүчилтөрөгчийн дутагдалд орсноор гипокси буюу хүчилтөрөгчийн өлсгөлөн үүсч, эрхтнүүдийн хэвийн үйл ажиллагаанд саад учруулж эхэлдэг. Семенца, Кейлин, Рэтклифф нарын судалгааны ажил нь гипокси үүсэх үед генийн түвшинд хариу үйлдэл үзүүлдэг механизмыг олж нээсэн нь эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг хэрхэн мэдэрч, түүнд хэрхэн дасан зохицож байгааг, ялангуяа бидний биемахбодь нь хүчилтөрөгчийг тээгч улаан эсийг бий болгодог дааврыг хэрхэн "үйлдвэрлэдэг вэ” гэдгийн учрыг олоход тус дөхөм болно.
 
 
Эсүүдийн цусан хангамж, бодисын солилцооны хэвийн үйл ажиллагаа, энергийн хэмжээ нь биемахбодь дахь хүчилтөрөгчийн хэмжээнээс шууд хамаардаг. Хоол хүнстэй хамт, хүчилтөрөгчийн тусламжтайгаар биемахбодид нэвтэрч буй митохондрууд нь энергийг ялгаруулж байдаг.  
Ингэхдээ эсүүдэд хүрч буй хүчилтөрөгчийн хэмжээ нь олон хүчин зүйлээс шалтгаалан ихсэж багасна. Хамгийн энгийн жишээ татахад, хэт бариу хувцас өмсөх үед цусны судаснууд дарагдах гэх мэт. Хүчилтөрөгч дутагдах үед биемахбодь үүнд дасан зохицохоос аргагүйд хүрч, нөөц механизмаа ажиллуулж эхэлдэг байна.
Уг механизмыг ажиллуулахын тулд эхлээд өөрсдөд нь хүчилтөрөгч дутагдаж буйг эсүүд мэдрэх ёстой. Харин чухам ямар тусгай механизмын тусламжтайгаар мэдэрдэг вэ гэдгийн учрыг эрдэмтэд өдийг хүртэл тайлж чадаагүй байсан юм. Энэ бол энгийн нэг асуудал биш бөгөөд уг механизмын үйл ажиллагаа доголдох буюу удаан хугацаанд хүчилтөрөгчийн дутагдалд орох аваас эсүүдэд нөхөн засах боломжгүй өөрчлөлтүүд ордог. Зүрх, элэг, бөөр болон төв мэдрэлийн тогтолцоо нь хүчилтөрөгчийн дутагдалд маш эмзэг мэдрэмтгий байдаг билээ.
 
Хорт хавдар үүнд ямар хамаатай вэ?
 
Биемахбодь дахь хүчилтөрөгчийн агууламжийг гүрээний тараагуур судасны дагуу байрлах тусгай мэдрэгчүүд /каротид гломус/ хянадаг болохыг эрдэмтэд олон жилийн өмнө олж тогтоожээ. Хүчилтөрөгч дутагдах үед эдгээр мэдрэгч нь тархинд дохио илгээснээр амьсгалын давтамжийг зохицуулдаг байна. Жишээ нь, хурдан алхах, биеийн хүчний дасгал хийх үедээ хүмүүс амьсгааддаг.
Түүнээс гадна, хүчилтөрөгч дутагдах үед эритропоэтин гэдэг даавар ялгардаг болохыг эрдэмтэд өнгөрсөн XX зууны эхээр олж тогтоожээ. Уг даавар нь бөөрөн дотор ялгардаг ба хүчилтөрөгчийн молекулуудыг тээгч цусны улаан эсүүд буюу эритроцитуудыг “үйлдвэрлэдэг” байна. Гэхдээ чухам ямар механизм энэхүү хариу урвалыг өдөөдөг болох нь нууц хэвээр байсан юм.  
Хулгана дээр туршилт хийсэн судлаач Грегг Семенца-гийн олж тогтоосноор бол, хүчилтөрөгчийн дутагдал нь эритропоэтинийг ялгаруулдаг ДНХ-ийн хэлхээний зарим хэсгүүдэд ямар нэгэн байдлаар нөлөөлдөг байна.
 
 
Судлаач Питер Рэтклифф ч мөн адил эл үзэгдлийг нэгэн зэрэг судалсан бөгөөд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг эсүүдэд мэдрүүлдэг механизм нь зөвхөн бөөрөнд төдийгүй бараг бүх эсүүдэд ажилладаг болохыг тогтоожээ.
Харин Семенца туршилтаа цааш үргэлжлүүлсээр цогц уургуудыг нээж, тэдгээрийг HIF буюу “хүчилтөрөгчийн өлсгөлөнгөөр өдөөгддөг хүчин зүйл” гэж нэрлэсэн аж. HIF нь ДНХ-тэй холбогдсоноор эритропоэтин ялгарах үйл явцыг саатуулж эсвэл идэвхжүүлдэг байна.     
 
Хариу үйлдлийн /урвал/ шинж нь юунаас хамаарах вэ?  
 
Энэ асуултад хавдар судлаач Уильям Келин-ий хийсэн судалгааны ажлын үр дүн хариу өгөх болно. Тэрбээр хорт хавдраар өвчлөх магадлалыг ихээхэн нэмэгдүүлдэг нэн ховор удамшлын өвчин болох Гиппель-Линдаугийн өвчнийг судалж байжээ. Судалгааны явцад уг өвчин нь VHL генийн үйл ажиллагаа доголдсоны улмаас үүсдэг болохыг тогтоосон байна. Гэмтсэн ген бүхий хавдрын эсүүд нь хүчилтөрөгчийн дутагдалд хэт мэдрэмтгий байсан бол эрүүл VHL генийг эсүүдэд нэвтрүүлэхэд мэдрэмтгий чанар нь эргээд хэвийн түвшинд орж байжээ. Өөрөөр хэлбэл, VHL ген нь HIF цогц уургийн бүрдэл хэсгүүдийн нэгийг задалдаг бөгөөд хүчилтөрөгчийн агууламжаас хамааран түүний хэлбэрийг өөрчилдөг аж. Энэ нь ДНХ-д өөрчлөлт оруулснаар эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдлыг мэдэрч эхлэх ба бодисын солилцоогоо хурдасгаснаар уг дутагдлыг нөхдөг гэнэ.
 
 
 
Хүчилтөрөгч удаан хугацаагаар дутагдагдсан тохиолдолд бидний биемахбодь шинээр судсуудыг бий болгож, эритроцитуудыг идэвхтэйгээр ялгаруулдаг байна. Үүнийг тооцсоны үндсэн дээр уулчид оргилд авирах бэлтгэл сургуулилтаа хийдэг ажээ.
Яг үүний адилаар шинэ эс /хорт хавдрын эс/ хурдацтай ургах үед дээрх механизм үйлчилнэ. Уг механизмыг “унтраах” аваас хорт хавдрын эсийн өсөлтийг удаашруулах тэр ч бүү хэл бүрмөсөн зогсоож болно. Чухам ийм учраас Келин, Рэтклифф, Семенца нарын нээлтийг хавдар судлалын салбарт өргөн хэрэглэх боломжтой юм.       
 
 
 
Б.Адъяахүү

Нобель-2019: Эсүүд хүчилтөрөгчийн дутагдалд дасан зохицдог механизмыг нээсэн нь
Бусад мэдээ ▼

1
02-28
УБЦТС ТӨХК-ийн салбар, нэгжүүд ажлын болон амралтын өдрүүдэд энгийн цагийн хуваарийн дагуу ажиллаж байна

2
02-28
Хятадад өдөрт үйлдвэрлэж буй амны хаалтын тоо 70 сая давжээ

3
02-28
Шинэ коронавирусын халдвартай холбоотой Тагнуулын Ерөнхий Газрын цогц мэдээлэл

4
02-28
Шинэ эдийн засгийн хямрал айсуй, бид бэлэн үү?

5
02-28
Зөв газраа зөв цагт...

6
02-28
Шинэ Зеландад коронавирусний анхны тохиолдол бүртгэгджээ

7
02-28
Беларусьт коронавирусний халдварын анхны тохиолдол бүртгэгджээ

8
02-28
Хандивын гэрчилгээг "Говь" компанийнхан ноолууран дээр бичиж өгжээ

9
02-28
Хүнд үед Монголчуудын ухаан илүү гүйдэг...

10
02-28
Korean Air компани АНУ чиглэлийн онгоцонд халуунтай зорчигчийг суулгахгүй

11
02-28
Билл Гейтс: Коронавирус Хятадаас илүү Африкт хохирол учруулж болзошгүй

12
02-28
ЭР ХҮН, ИХ ЭР ЖЕНКО! дахиад хэлье, ЭР ХҮН, ИХ ЭР ЖЕНКО!

13
02-28
Нүүрсийг ирэх сарын 15-наас тусгай горимоор БНХАУ-д экспортолно

14
02-28
Владимир Путин: Медведев бид хоёрын дунд нууц гэж байхгүй

15
02-28
Ангараг гарагаас байлдааны хөлөг онгоц олджээ

16
02-28
ФОТО: Коби Бриайнтыг эцсийн замд нь үдлээ

17
02-28
Жирэмсэн болж хот руу нэвтрэхийг завдаад баригджээ

18
02-28
БНХАУ-д коронавирусний халдварын 327 шинэ тохиолдол бүртгэгджээ

19
02-28
Ариутгал хийлгэхээс татгалзсан зөрчил гарч байна

20
02-28
АНУ-д коронавирусний эмийг хүн дээр туршиж эхэлжээ

21
02-28
Мария Шарапова зодог тайлж буйгаа мэдэгджээ

22
02-28
Олимпоос “төрсөн” мэргэжил

23
02-28
ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путин өөрийг нь адилхан хүнээр орлуулах саналаас татгалзаж байснаа дэлгэжээ

24
02-28
БНСУ-д коронавирусээр халдварласан хүний тоо 2000 давжээ

25
02-28
Хятадад илэрсэн коронавирусийн шинэ халдварын тоо буурсаар байна

26
02-28
Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг хоёрдугаар эмнэлэгт тусгаарлажээ

27
02-28
Монгол хонь дэлхийн "чихийг" дэлдийлгэв

28
02-28
Монгол Улс БНХАУ-д 30 мянган хонь хандивлахаар боллоо

29
02-28
Сорилт эхэллээ

30
02-28
Гишүүд ээ, 60 тэрбумаар тоологдох хадгаламжныхаа хүүнээс хоёр сар татгалзчих

31
02-27
Ванесса Брайант нисдэг тэрэг эзэмшигч компанийг шүүхэд өгчээ

32
02-27
Газрын тосны үнэ унав

33
02-27
Харилцан туслалцаж, жаргал зовлонгоо хамтатгая

34
02-27
БНТУ-ын Засгийн газар нь иргэдээ Монгол Улс руу зорчиход хориг тавиагүй гэв

35
02-27
Дэлхийн тэргүүн баячуудын нэг анх удаа iPhone-той болжээ

36
02-27
Майкрософтоос $10 саяыг хулгайлсан экс ажилтанд ял оноожээ

37
02-27
У.Хүрэлсүх: Монголд давраад байгаа гурван зүйл бол улс төр, уул уурхай, банкны систем

38
02-27
Бид хэтэрхий цөөхүүлээ

39
02-27
Сарьсан багваахай 200 гаруй төрлийн вирус тээдгээс 18 нь хүнд халдварладаг

40
02-27
БНСУ-ын аялал жуулчлалын “C-3”, транзит “В-2” визтэй Монгол иргэдийн анхааралд

41
02-27
Спирт, архины үйлдвэрүүдийн түүхий эдийг ариутгалын бодис руу шилжүүлнэ

42
02-27
Ө.Энхтүвшин: Ерөнхийлөгчийг БНХАУ-аас ирсний дараа 14 хоног тусгаарлана

43
02-27
Гадаад эмч нарын мэдээллээс

44
02-27
БНСУ дахь Монголын ЭСЯ-наас мэдээлж байна

45
02-27
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга айлчлалынхаа хүрээнд Ши Жиньпин, Ли Көцян нартай цаг үеийн асуудлаар ярилцана

46
02-27
Баар, цэнгээний газрыг хууль зөрчиж ажиллуулвал 5 сая хүртэл төгрөгөөр торгоно

47
02-27
Худалдааны дайнаас давсан нөхцөл байдал

48
02-27
Коронавируст (Ковид-19) халдварын нөхцөл байдлын талаарх мэдээлэл

49
02-27
Шинэ төрлийн коронавирус Антарктидаас бусад бүх тивд тархлаа

50
02-27
Өөр улсаар дамжин коронавирусийн голомттой нутгаас Монгол Улсад ирэх тохиодол нэмэгджээ

51
02-27
Япон улс коронавирусын халдварыг 15 минутын дотор тодорхойлох боломжтой технологи боловсруулжээ

52
02-27
Улсын онцгой комиссоос гаргасан ШИЙДВЭРҮҮД

53
02-27
БНХАУ-д коронавирусний халдварын 433 шинэ тохиолдол бүртгэгджээ

54
02-27
The Hu хамтлагийн "Оддын дайн" киноны видео тоглоомд зориулан бүтээсэн клип цацагдлаа

55
02-27
Х.Хатанбаатар: Цагаан сараар баян тарганаа гайхуулах монголчуудын дон нь хулгайч нарт өгөөш болж байна

56
02-27
Дуучин Adele хүнд өвчин туссан уу?

57
02-27
Токиогийн Олимпыг аюулгүй зохион байгуулахад бэлтгэнэ

58
02-27
Ромд чонын сүү хөхөж өссөн хааных гэх бунхныг нээлээ

59
02-27
Зохиолч Д.Нацагдорж, гэргий Д.Пагмадулам нарыг тагнуулын ажилд ашигласан уу?

60
02-27
Монголчуудаа, эзэн хичээвэл заяа хичээнэ гэдэг дээ

61
02-27
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга БНХАУ-д айлчилж, коронавирусын асуудлаар туршлага судлана

62
02-27
Танилц: Нийслэлийн Засаг даргын гаргасан захирамж

63
02-27
Нийтийн тээвэр өглөөний 06:00-10:00, оройны 17:00-21:00 цагуудад үйлчилнэ

64
02-27
Эх орноосоо дайжсан экс ерөнхийлөгч

65
02-26
Одоо монгол хүний саруул ухаанд найдах л үлдэв

66
02-26
Өш санасан чоно гурван жил өөрийгөө хуягладаг

67
02-26
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Зам тээврийн ослоор 28 настай залуу нас баржээ

68
02-26
С.Амарсайхан: Баар, караоке, саун, фитнес, амралтын газруудыг хаана!

69
02-26
(COVID-19)-ын эрсдлээс урьдчилан сэргийлэх цогц арга хэмжээнд шаардагдах нэмэлт төсвийг баталлаа

70
02-26
Бид эрсдэл тээж Эx opoнлyyгаа бyцaxгүй

71
02-26
Боловсорч дууссаны 9 шинж буюу хүн байхын учир

72
02-26
Солонгосын Христийн сүмийнхэн ЗГ-ынхаа эсрэг жагсаж байна

73
02-26
Монголын төр биш Ц.Элбэгдорж Жастин Каплаг "өршөөсөн" юм

74
02-26
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх: Одоо хаана, хорино, шийтгэх арга хэмжээ рүү орно

75
02-26
Эмийн урьдал Remdesivir (Ремдесивир) буюу шинэ коронавирусийн эсрэг БНХАУ-д эхлүүлж буй эмнэлзүйн туршилт

76
02-26
Монгол Улс бэлтгэл хангах цаг ирлээ

77
02-26
Засгийн газрын хуралдаанаас хөдөлгөөн хязгаарлах шийдвэрийг сунгаж, Японы нислэгийг 14 хоногоор цуцалжээ

78
02-26
Итали дахь ЭСЯ-наас монгол иргэддээ анхааруулж байна

79
02-24
Коронавирус ба сарьсан багваахай

80
02-24
Д.Нацагдорж: “Норов-7”, “Банзи-12”, “Мана-4” зэрэг танг ууж байхад биеийг тэтгэж, элдэв халдварт өвчин, ханиад зэргээс сэргийлдэг

81
02-24
Ерөнхий сайд БНСУ-тай хийж буй нислэгүүдэд яаралтай арга хэмжээ авах чиглэл өгчээ

82
02-24
Орон орны цагаан сар: Индонезийн цагаан сарын “УУЦ” нь тахианы мах

83
02-24
Цагаан сарын зоог, идээ, шүүсний ёс бэлгэдэл

84
02-24
Монгол орныг даасан бурхан ОЧИРВААНЬ

85
02-24
У.Хүрэлсүх: Ямар их ХАРИУЦЛАГАТАЙ ард түмэн болохоо энэ цагаан сараар ХАРУУЛЦГААЯ

86
02-24
Хулгайн замаар зорчиж эрсдэлд орсон тохиолдолд дуудлага өгсөн иргэнээс бүх зардлыг гаргуулна

87
02-24
Шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс

88
02-24
Х.Баттулга: Монголын уудам нутагт эрүүл энх, элэг бүтэн амьдрал өнөд оршиг

89
02-22
Битүүний болон шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс

90
02-22
Цагдаа, цэргийн бие бүрэлдэхүүн өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжив

91
02-22
Солонгосоос Монгол руу 5 дахин бага шимтгэлтэй гадаад гуйвуулга хийдэг боллоо

92
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

93
02-22
Нийслэлд битүүнээс шинийн гуравныг дуустал нийтийн тээвэр үйлчлэхгүй

94
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

95
02-22
Ямар хосууд илүү таарамжтай вэ

96
02-22
Японы Кумамото хотод 20 настай сувилагч эмэгтэйгээс коронавирус илэрчээ

97
02-22
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР гаргах...

98
02-22
Түймэр мэт л тархаж буй Корона вирусээс хайртай хүмүүсээ хамгаалья!

99
02-22
УИХ-ын дарга АНУ-д айлчлахаар төлөвлөжээ

100
02-22
Хүн төрөлхтнийг мөхөөж чадах шумбагч онгоцууд